Bóng đá Eritrea: Những cuộc đào tẩu kịch tính và khát vọng …

Quốc gia thường được truyền thông phương Tây gọi là "Triều Tiên của châu Phi", Eritrea đang chuẩn bị cho một sự kiện lịch sử: quay trở lại vòng loại Giải vô địch các quốc gia Châu Phi (AFCON) 2027 sau gần hai thập kỷ vắng bóng. 

Đây là một bước đi đầy táo bạo của Chủ tịch liên đoàn bóng đá nước này, ông Paulos Weldehaimanot Andemariam, nhất là khi đội tuyển quốc gia Eritrea đã không thi đấu một trận chính thức nào kể từ năm 2019.

Thế nhưng, đằng sau hy vọng về sự hồi sinh là những góc khuất kinh hoàng về sự áp bức và những cuộc trốn chạy không hồi kết của những ngôi sao quần đùi áo số.

Bóng ma tâm lý và ký ức về trại quân sự Sawa

David, một cầu thủ bóng đá Eritrea đang sống cuộc đời của một người tị nạn, là nhân chứng sống cho nỗi sợ hãi kéo dài hàng thập kỷ. Dù đã định cư cách quê hương hàng nghìn cây số, bóng ma của chính quyền cũ vẫn ám ảnh anh trong từng hơi thở.

David chia sẻ đầy lo âu rằng “Chúng tôi nhìn thấy những gián điệp và kẻ thù như thể chúng có mặt ở khắp mọi nơi. Họ có thể ở trạm kiểm soát biên giới hoặc trong một quán cà phê". 

Mới hôm nọ, một người đàn ông nhìn tôi một cách lạ lùng, thế là tôi rời đi ngay lập tức mà không kịp ăn xong bữa sáng, nhảy lên một chiếc taxi và yêu cầu tài xế chở tôi đến một địa chỉ giả”.

Nỗi sợ hãi này bắt nguồn từ những tháng ngày đen tối tại trại quân sự Sawa, nơi mọi công dân Eritrea từ tuổi 15 phải trải qua khóa huấn luyện bắt buộc. David nhớ lại những buổi sáng bị đánh thức trước bình minh và bị đánh đập dã man nếu không thực hiện mệnh lệnh hoàn hảo.

Anh kể về những chuyến hành quân dài ngày dưới cái nắng thiêu đốt mà không có thức ăn hay nước uống, về những bạo lực kinh khủng mà phụ nữ phải chịu đựng.

David tin rằng mình là một người may mắn vì nhờ tài năng bóng đá, anh đã được triệu tập vào đội tuyển quốc gia và thoát khỏi kiếp nô lệ quân ngũ không thời hạn. Tuy nhiên, cơn ám ảnh đó biến việc đào thoát trở thành một nỗi sợ thường trực trong tâm trí anh mỗi khi có cơ hội ra nước ngoài thi đấu.

Những cuộc đào tẩu tập thể và sự im lặng của chính quyền

Kể từ năm 2007, đã có khoảng 80 cầu thủ Eritrea lợi dụng việc đi thi đấu quốc tế để xin tị nạn chính trị. Một trong những vụ việc chấn động nhất xảy ra vào năm 2019 tại Uganda.

Sau khi đội tuyển U20 Eritrea đánh bại Zanzibar để vào bán kết giải vô địch khu vực, trong lúc các quan chức chính phủ tại quê nhà đang chuẩn bị những lời khen ngợi, 4 cầu thủ trẻ đã âm thầm tách đoàn.

Họ thuyết phục những người giám sát rằng họ muốn đi dạo một chút để thư giãn, nhưng thực chất là tìm đường đến văn phòng Cao ủy Liên Hợp Quốc. Chỉ ba tháng sau đó, thêm 7 thành viên của đội tuyển quốc gia cũng chọn con đường tương tự ngay tại Uganda.

Dưới sự cai trị của Tổng thống Isaias Afwerki từ những năm 1990, Eritrea không có hiến pháp, không có quốc hội và không có hệ thống tư pháp độc lập. Báo chí bị kiểm soát gắt gao đến mức quốc gia này luôn đứng cuối bảng xếp hạng tự do báo chí toàn cầu.

Chính sự ngột ngạt này đã đẩy người dân vào con đường di cư đầy hiểm nguy, David thừa nhận mình là một người yêu nước và coi việc đại diện cho quốc gia là vinh dự lớn nhất, nhưng anh khẳng định “Tôi không bao giờ có thể quay lại”.

Anh giữ bí mật tuyệt đối về danh tính và nơi ở vì lo ngại cho sự an toàn của bản thân và những người thân còn kẹt lại quê nhà, nơi mà theo Liên Hợp Quốc, các tội ác như cưỡng bức mất tích, tra tấn và nô lệ hóa vẫn diễn ra như một chiến dịch nhằm kiểm soát người dân.

Sự lạc lõng của những ngôi sao Châu Âu

Khác với David, Mohammed Saeid sinh ra và lớn lên tại Thụy Điển, một cầu thủ chuyên nghiệp thực thụ từng chinh chiến tại West Bromwich Albion và MLS. Cha mẹ anh đã chạy trốn khỏi cuộc chiến tranh độc lập với Ethiopia từ năm 1962 để tìm cuộc sống mới.

Khi Saeid quyết định khoác áo đội tuyển Eritrea vào năm 2019 theo lời kêu gọi của huyền thoại Henok Goitom, anh đã phải đối mặt với một thực tế trái ngược hoàn toàn với môi trường bóng đá chuyên nghiệp Châu Âu.

Hành trình từ Thụy Điển về thủ đô Asmara mất hơn 50 giờ bay với vô số lần quá cảnh. Saeid kể lại sự ngỡ ngàng khi phải dành phần lớn thời gian trong một tuần tại Eritrea để ngồi chờ trong các hành lang tòa nhà chính phủ chỉ để đóng dấu các loại giấy tờ tùy thân.

Anh tham gia đúng 2 buổi tập trước trận đấu quan trọng với Namibia mà không hề có bất kỳ cuộc họp chiến thuật nào. Saeid chia sẻ đầy cay đắng rằng “Tôi không biết tại sao huấn luyện viên lại không tham gia. Tôi cũng không chắc đây có phải là văn hóa ở Eritrea hay không. Họ chẳng giải thích gì cả. Chúng tôi chỉ mặc áo vào và ra sân thi đấu”.

Dù thất bại trên sân cỏ, Saeid vẫn nhìn thấy tiềm năng khổng lồ của các cầu thủ nội địa, nhưng ông lo ngại rằng “Chúng ta sẽ mất tất cả những cầu thủ này vì không có một nền móng vững chắc để xây dựng”.

Hành trình vượt địa ngục trần gian

Hermon, một thanh niên Eritrea khác, không phải là tuyển thủ quốc gia nhưng câu chuyện của anh là điển hình cho những người trẻ dám đánh cược mạng sống để tìm tự do. Năm 13 tuổi, khi đối mặt với viễn cảnh bị cưỡng bức tòng quân, Hermon đã bí mật rời khỏi thị trấn biên giới của mình mà không nói lời nào với cha mẹ.

Anh đi bộ 8 tiếng đồng hồ xuyên đêm để đến sông Tekeze, ranh giới giữa Eritrea và Ethiopia. Cuộc hành trình sau đó đưa anh qua Sudan và tiến vào lãnh thổ Libya. Tại đây, Hermon đã chứng kiến những cảnh tượng không dành cho con người. Những chuyến xe tải chở đầy người tị nạn băng qua sa mạc Sahara, nơi tài xế sẽ không dừng lại nếu có ai đó ngã xuống.

Anh kể về những trại giam nơi đàn ông bị đánh đập, phụ nữ bị hãm hiếp và những đứa trẻ bị tra tấn mỗi ngày. Nhờ sự hỗ trợ tài chính từ người anh trai đang kinh doanh tại Trung Đông, Hermon đã thoát khỏi Libya trên một con thuyền ọp ẹp qua Địa Trung Hải để đến Sicily.

Từ đó, anh trốn khỏi các trại tị nạn Ý, băng qua Pháp, lẻn vào một chiếc xe tải chở máy móc và trải qua 14 tiếng nghẹt thở để vượt biên sang Anh. Hiện nay, Hermon đang sống tại Liverpool, nói tiếng Anh bằng giọng đặc trưng của vùng Merseyside và đang theo đuổi tấm bằng quản trị kinh doanh.

Anh vẫn giữ niềm tin mãnh liệt rằng “Tài năng không phải là vấn đề ở Eritrea. Chúng tôi có thể lọt vào top 100 thế giới nếu mọi thứ diễn ra bình thường. Nhưng vấn đề là, ở đó không có gì là bình thường cả”.

Sự trở lại của bóng đá Eritrea tại AFCON 2027 không chỉ là nỗ lực của một liên đoàn bóng đá, mà còn là khát vọng khẳng định bản sắc của một dân tộc đang bị xâu xé giữa sự trung thành với quê hương và khao khát thoát khỏi xiềng xích áp bức.