Mikel Arteta và nốt trầm lặng lẽ giữa thế hệ vàng

Mikel Arteta, cái tên luôn được giới mộ điệu Ngoại Hạng Anh đánh giá rất cao, đã dành phần lớn sự nghiệp đỉnh cao để đứng bên lề ánh hào quang của thế hệ vàng Tây Ban Nha. Đó không phải câu chuyện của thất bại, mà là bi kịch của một tài năng xuất hiện không đúng thời điểm.

Mùa hè của một đế chế bóng đá

Mùa hè Nam Phi năm 2010, cả hành tinh dường như ngừng quay để dõi theo những bước chạy trên thảm cỏ Soccer City. Bóng đá khi ấy không còn đơn thuần là sức mạnh hay tốc độ, mà đã trở thành một màn trình diễn mê hoặc dưới đôi chân người Tây Ban Nha.

Ở bất cứ nơi đâu, từ những góc phố tại Madrid đến các quán cafe ở London, người ta chỉ nói về tiki-taka. Xavi Hernandez và Andres Iniesta, những "nhạc trưởng" với đôi chân làm bằng lụa, đã điều khiển trái bóng như thể họ đang thực hiện một chương trình lập trình tinh vi.

Quảng trường Madrid hôm ấy rực một màu đỏ. Truyền thông thế giới ngợi ca đó là thế hệ vĩ đại nhất trong lịch sử bóng đá Tây Ban Nha, một tập thể không có điểm yếu. Nhưng giữa ánh hào quang chói lòa ấy, nơi những cái tên như Xavi, Iniesta, Puyol hay Casillas được tạc vào lịch sử, có một người đàn ông đứng lặng lẽ ngoài lằn ranh của cuộc chơi, Mikel Arteta.

Anh đứng đó, cũng mang dòng máu Tây Ban Nha, cũng sở hữu bộ não thiên tài về điều tiết nhịp độ, nhưng số phận đã gạch tên Arteta khỏi danh sách những người hùng. Anh không thuộc về mùa hè rực rỡ ấy.

Khi tuyến giữa Tây Ban Nha không còn chỗ trống

Để hiểu tại sao Mikel Arteta lại trở thành "người thừa" vĩ đại, chúng ta phải lật lại trang sử của kỳ EURO 2008, thời điểm đế chế Tây Ban Nha bắt đầu thống trị. Đó không chỉ là một đội bóng, đó là một khối thống nhất hoàn hảo đến mức cực đoan.

Xavi và Iniesta không phải là những cầu thủ đơn lẻ, họ là một thực thể chung, một bộ đôi không thể thay thế. Khi Sergio Busquets xuất hiện, tam giác vàng tuyến giữa ấy trở thành một cấu trúc không thể xuyên phá.

Trong hệ thống ấy, ngay cả Cesc Fabregas, ngôi sao trẻ đang vươn mình thành trụ cột tại Arsenal, cũng thường xuyên phải bắt đầu từ băng ghế dự bị. Nếu một tài năng lớn như Cesc còn khó tìm suất đá chính, thì với một Mikel Arteta đang âm thầm khẳng định tên tuổi tại Everton, cơ hội gần như không tồn tại.

Tình cảnh của Arteta lúc đó giống như một nghệ sĩ vĩ cầm xuất chúng nhưng lại lạc bước vào một dàn nhạc giao hưởng đã quá đủ những bậc thầy. Hệ thống của HLV Luis Aragones, và sau đó là Vicente del Bosque, vận hành một cách trơn tru đến mức bất kỳ sự thay đổi nào, dù là nhỏ nhất, cũng bị xem là dư thừa. Arteta, trong sự hoàn hảo ấy, đã bị loại bỏ không phải vì Anh kém, mà vì đã đến vào lúc định mệnh đã an bài.

Cái tên luôn đứng ngoài ánh sáng

Nếu bạn hỏi bất kỳ cổ động viên nào của Everton trong giai đoạn 2005–2011 về Mikel Arteta, họ sẽ không ngần ngại gọi ông là một trong những tiền vệ hay nhất giải Ngoại hạng.

Tại Goodison Park, Anh là bộ não, là trái tim điều tiết mọi đợt tấn công. Mikel sở hữu khả năng giữ nhịp điệu trận đấu, những đường chuyền xuyên tuyến tinh tế và cái cách Anh xoay sở trong không gian hẹp là một đặc sản của bóng đá hiện đại.

Arteta là mẫu cầu thủ khiến các huấn luyện viên mê mẩn. Anh làm việc âm thầm, không cần những pha đi bóng rườm rà, không cần những cú sút xa cầu kỳ. Anh là sự chính xác, là sự điềm đạm. Thế nhưng, truyền thông lại ít khi nhắc đến cái tên Arteta trong những cuộc thảo luận về các tiền vệ xuất sắc nhất châu Âu.

Vấn đề chưa bao giờ nằm ở năng lực. Vấn đề nằm ở chỗ, trước mặt anh là Xavi và Iniesta, những tượng đài đã đạt đến cảnh giới của sự vĩ đại. Mỗi khi Arteta tỏa sáng tại Anh, người ta lại nhìn về Tây Ban Nha và tự hỏi: "Mikel rất giỏi, nhưng liệu anh ta có thể đá thay ai?". Và câu trả lời luôn là một sự im lặng đau đớn.

Thua duy nhất một điều, thời điểm

Có những cầu thủ bị đánh bại bởi đối thủ trên sân cỏ, nhưng Arteta bị đánh bại bởi chính dòng chảy lịch sử. Anh không thua về tư duy chiến thuật, không thua về kỹ thuật cá nhân, thậm chí khả năng đọc trận đấu của anh còn được coi là "tiền định" cho một huấn luyện viên tương lai. Tuy nhiên, thời điểm là một thứ xa xỉ mà anh không có.

Trong thế giới bóng đá, một cầu thủ vĩ đại cần hai yếu tố, sự tài năng và sự xuất hiện đúng lúc. Arteta có thừa sự tài năng, nhưng thời điểm anh đạt đỉnh cao phong độ cũng là lúc tuyển Tây Ban Nha sở hữu tuyến giữa hoàn hảo nhất trong lịch sử bóng đá hiện đại.

Đó là một nghịch lý trớ trêu, tài năng của anh càng phát sáng, người ta lại càng thấy rõ sự chênh lệch giữa Mikel và những người đang làm chủ tuyến giữa của La Roja. Arteta giống như một ngôi sao rực rỡ nhưng lại bị ánh sáng của mặt trời che khuất. Anh không phải là kẻ thất bại, anh là một nạn nhân của một hệ thống quá đỗi hoàn mỹ.

Những giải đấu mà anh không thuộc về

EURO 2008, Tây Ban Nha bước lên đỉnh châu Âu với thứ bóng đá vị nghệ thuật. Arteta, sau một mùa giải xuất sắc tại Everton, vẫn đứng ngoài cuộc.

Đến World Cup 2010, khoảnh khắc Iniesta tung cú sút sấm sét vào lưới Hà Lan đã trở thành vĩnh cửu. Thế giới gọi tên những người hùng. Arteta, khi đó vẫn đang chờ đợi một lời triệu tập, chỉ có thể xem trận chung kết qua màn hình tivi. Anh không có tên trong đội hình, không có tấm huy chương nào trên cổ, và không có giây phút ăn mừng cùng các đồng đội.

Tiếp nối là EURO 2012, nơi Tây Ban Nha hoàn tất cú hat-trick vĩ đại. Tuyến giữa của họ khi ấy gần như không còn một kẽ hở cho bất kỳ ai, dù là tài năng nhất, chen chân vào. Đó không phải là một lần lỡ hẹn, đó là cả một thời đại không thuộc về anh.

Anh đã đứng ngoài sân khấu của những đêm tiệc vĩ đại nhất, nhìn những người đồng nghiệp cùng thế hệ thay nhau nâng cao những chiếc cúp, trong khi bản thân vẫn miệt mài với những guồng quay khốc liệt tại Ngoại Hạng Anh.

Một tài năng dần bị thời gian làm mờ

Thời gian là kẻ thù lớn nhất của những tài năng không được công nhận. Khi người ta nhắc về thế hệ vàng Tây Ban Nha, ký ức tập thể sẽ ngay lập tức gọi tên Xavi, Iniesta, Busquets và Fabregas. Cái tên Mikel Arteta dần trở thành một nốt trầm, một cái tên bị bỏ quên giữa ánh hào quang tập thể.

Không phải vì anh không đủ giỏi để đứng trong hàng ngũ đó, mà vì lịch sử thường chỉ nhớ đến những người đứng ở trung tâm sân khấu, những người đã nâng cao chiếc cúp bạc dưới ánh đèn rực rỡ. Arteta dần trở thành một "giai thoại" về sự lỡ làng.

Những người hâm mộ trung thành của Everton hay Arsenal vẫn luôn dành cho anh một sự tôn trọng tuyệt đối, nhưng với đại chúng, anh chỉ là một tiền vệ "giỏi" chứ không phải là một "huyền thoại". Sự lãng quên ấy là cái giá phải trả cho việc anh đã chọn đúng thời điểm để tỏa sáng, nhưng lại sai thời điểm để được lịch sử vinh danh.

Khi rời sân cỏ, mọi thứ bắt đầu được nhìn lại

Arteta giải nghệ trong lặng lẽ vào năm 2016, khép lại sự nghiệp cầu thủ với những tiếc nuối vẫn còn âm ỉ. Nhưng cuộc đời luôn có cách bù đắp cho những người xứng đáng. Khi anh xuất hiện trên băng ghế huấn luyện, với tư cách là trợ lý của Pep Guardiola tại Man City, người ta bắt đầu thấy một Arteta rất khác.

Không còn là một tiền vệ làm bóng đơn thuần, Arteta lúc này thể hiện một tầm nhìn bao quát về chiến thuật, một khả năng điều tiết không gian và cách kiểm soát trận đấu tinh quái đến bất ngờ.

Và khi anh trở thành huấn luyện viên trưởng của Arsenal, mọi mảnh ghép từ quá khứ bắt đầu được xâu chuỗi lại. Người ta nhận ra rằng, những phẩm chất của một bậc thầy chiến thuật mà huấn luyện viên người Tây Ban Nha đang thể hiện tại Emirates, tư duy kiểm soát, khả năng tổ chức, sự điềm tĩnh trước áp lực vốn đã tồn tại trong con người ấy từ rất lâu, ngay từ những ngày anh còn đang miệt mài trên thảm cỏ Everton.

Người giỏi không phải lúc nào cũng thuộc về lịch sử

Có những cầu thủ sinh ra để trở thành biểu tượng, được cả thế giới tung hô. Và cũng có những người sinh ra giữa thời đại của những biểu tượng ấy, chấp nhận làm nền cho vẻ đẹp của kẻ khác. Arteta thuộc về vế thứ hai. Anh không có vinh quang cùng đội tuyển quốc gia, không có những khoảnh khắc nâng cúp giữa ánh đèn flash chói lòa.

Nhưng nhiều năm sau, khi đứng ngoài đường biên với tư cách một nhà cầm quân hàng đầu, anh khiến cả thế giới phải nhìn lại và thốt lên: "Chúng ta đã bỏ lỡ điều gì ở cầu thủ này?". Sự nghiệp của Arteta là bài học lớn về tài năng và định mệnh. Nó nhắc nhở chúng ta rằng, tài năng chưa bao giờ biến mất, nó chỉ chờ đợi đúng thời điểm để cất tiếng nói.

Mikel Arteta có thể không được lịch sử ghi danh là một phần của thế hệ vàng Tây Ban Nha, nhưng anh đã kịp để lại dấu ấn của một bộ óc vĩ đại. Anh không thuộc về lịch sử của những chiếc cúp, nhưng thuộc về lịch sử của những người hiểu và yêu bóng đá bằng sự thông thái.

Cuối cùng, người ta không còn tiếc nuối cho Arteta nữa. Bởi lẽ, vị trí của một huấn luyện viên trưởng tại một trong những câu lạc bộ lớn nhất thế giới, nơi anh đang tái định nghĩa lại bản sắc Arsenal, chính là chiếc cúp vĩ đại nhất mà cuộc đời đã trao lại cho Mikel sau những tháng ngày lặng lẽ đứng ngoài ánh sáng.