Lịch sử tuyển Australia: Hành trình từ 'Vua xứ đảo' đến thế…

Đội tuyển bóng đá quốc gia Australia, thường được biết đến với biệt danh "Socceroos", là một trong những đội tuyển có lịch sử phát triển độc đáo nhất thế giới.

Từ việc thống trị khu vực Châu Đại Dương nhưng liên tục thất bại trước ngưỡng cửa World Cup, Australia đã thực hiện một bước chuyển mình lịch sử khi gia nhập Liên đoàn bóng đá Châu Á (AFC), qua đó khẳng định vị thế và trở thành gương mặt thân quen tại các giải đấu lớn nhất hành tinh.

1. Giai đoạn sơ khai và hình thành

Bóng đá du nhập vào Australia từ cuối thế kỷ 19, chủ yếu thông qua những người nhập cư Anh. Tuy nhiên, đội tuyển quốc gia Australia chính thức được thành lập muộn hơn. Trận đấu quốc tế đầu tiên của Australia diễn ra vào ngày 17 tháng 6 năm 1922 tại Dunedin, đối đầu với người hàng xóm New Zealand. Trong trận đấu này, Australia đã thất bại với tỷ số 1-3.

Trong suốt 36 năm tiếp theo, các hoạt động của đội tuyển Australia chủ yếu gói gọn trong các trận giao hữu với New Zealand, Nam Phi hoặc Canada do hạn chế về địa lý và chi phí di chuyển đắt đỏ thời bấy giờ.

Vào thời điểm này, bóng đá tại Australia vẫn là một môn thể thao nghiệp dư và chịu sự cạnh tranh gay gắt từ Rugby và Cricket.

Thế vận hội 1956 và lệnh cấm của FIFA

Cơ hội lớn đầu tiên để Australia bước ra sân khấu thế giới là khi thành phố Melbourne đăng cai Thế vận hội Mùa hè 1956. Với tư cách chủ nhà, Australia tham dự môn bóng đá nam và đánh bại Nhật Bản 2-0 ở vòng đầu tiên trước khi thua Ấn Độ 2-4 ở tứ kết.

Tuy nhiên, sự phát triển của bóng đá Australia gặp trở ngại lớn vào năm 1960. FIFA đã ban hành lệnh cấm thi đấu quốc tế đối với Australia do Liên đoàn bóng đá nước này vi phạm quy tắc chuyển nhượng. Lệnh cấm kéo dài đến năm 1963, kìm hãm sự cọ xát quốc tế của đội tuyển trong giai đoạn này.

3. Những nỗ lực đầu tiên tại World Cup

Sau khi lệnh cấm được dỡ bỏ, Australia bắt đầu tham vọng tham dự World Cup. Tại vòng loại World Cup 1966, họ thua đậm Bắc Triều Tiên. Đến vòng loại World Cup 1970, Australia tiến gần hơn tới tấm vé nhưng cuối cùng thất bại trước Israel ở vòng play-off cuối cùng.

World Cup 1974

Dưới sự dẫn dắt của huấn luyện viên Rale Rasic, Australia bước vào chiến dịch vòng loại World Cup 1974 với một đội hình chủ yếu là các cầu thủ nghiệp dư. Sau khi vượt qua các vòng loại khu vực châu Á/Thái Bình Dương, họ đối đầu với Hàn Quốc trong trận quyết định.

Sau hai lượt trận hòa, một trận đấu lại được tổ chức tại Hồng Kông vào ngày 13 tháng 11 năm 1973. Cú sút xa sấm sét của Jimmy Mackay đã mang về chiến thắng 1-0, đưa Australia lần đầu tiên trong lịch sử đến với vòng chung kết World Cup tại Tây Đức.

Tại giải đấu, dù rơi vào bảng đấu khó với Tây Đức (chủ nhà), Đông Đức và Chile, Australia đã thi đấu kiên cường. Dù thua Đông Đức 0-2 và Tây Đức 0-3, họ đã giành được điểm số đầu tiên tại World Cup nhờ trận hòa 0-0 với Chile. Đây là cột mốc quan trọng, chứng minh bóng đá Australia có thể cạnh tranh ở cấp độ cao nhất.

4. Kỷ nguyên đen tối và những thất bại ở vòng play-off 

Sau năm 1974, bóng đá Australia bước vào giai đoạn kéo dài hơn 30 năm đầy ám ảnh với những thất bại liên tiếp ở các trận play-off liên lục địa. Do Liên đoàn bóng đá Châu Đại Dương (OFC) không có suất vào thẳng World Cup, Australia buộc phải đá play-off với các đội mạnh từ Châu Âu, Nam Mỹ hoặc Châu Á.

Những nỗi đau lịch sử

Vòng loại 1986: Thua Scotland dưới sự dẫn dắt của Sir Alex Ferguson (lúc đó là HLV tạm quyền).

Vòng loại 1994: Thua Argentina hùng mạnh với sự trở lại của Diego Maradona. Trận lượt đi hòa 1-1 tại Sydney nhưng thua 0-1 tại Buenos Aires.

Vòng loại 1998: Đây được coi là thất bại đau đớn nhất lịch sử bóng đá Australia. Dưới thời HLV Terry Venables, Australia hòa Iran 1-1 tại Tehran. Trong trận lượt về tại Melbourne Cricket Ground (MCG) trước 85.000 khán giả, Australia dẫn trước 2-0.

Tuy nhiên, sự cố gián đoạn trận đấu do một cổ động viên quá khích làm rách lưới đã làm gián đoạn hưng phấn của đội chủ nhà. Iran ghi liền 2 bàn trong những phút cuối để hòa 2-2, qua đó loại Australia nhờ luật bàn thắng sân khách.

Vòng loại 2002: Australia lại thất bại, lần này là trước Uruguay (tổng tỷ số 1-3).

Giai đoạn này sản sinh ra "Thế hệ vàng" đầu tiên với những cái tên thi đấu tại châu Âu như Mark Viduka, Harry Kewell, Mark Schwarzer, nhưng họ liên tục lỡ hẹn với ngày hội bóng đá lớn nhất hành tinh.

5. Cuộc cách mạng và Sự trở lại ngoạn mục

Năm 2003, chính phủ Australia can thiệp vào Liên đoàn bóng đá đang khủng hoảng tài chính. Tỷ phú Frank Lowy được bổ nhiệm làm chủ tịch, mở ra kỷ nguyên chuyên nghiệp hóa với sự ra đời của giải A-League.

Năm 2005, Liên đoàn bóng đá Australia (FFA) đưa ra hai quyết định lịch sử:

1. Rời khỏi OFC để gia nhập Liên đoàn bóng đá Châu Á (AFC).

2. Thuê huấn luyện viên Guus Hiddink để dẫn dắt đội tuyển trong chiến dịch vòng loại World Cup 2006.

Tại vòng play-off liên lục địa tranh vé dự World Cup 2006, Australia tái ngộ Uruguay. Sau khi thua 0-1 ở Montevideo, Australia thắng 1-0 tại Sydney nhờ bàn thắng của Marco Bresciano, đưa trận đấu vào loạt sút luân lưu.

Thủ môn Mark Schwarzer đã cản phá hai cú sút của Uruguay, và John Aloisi thực hiện thành công quả phạt đền quyết định, chấm dứt 32 năm chờ đợi của bóng đá xứ sở chuột túi. Hình ảnh Aloisi cởi áo chạy ăn mừng đã trở thành biểu tượng bất tử của thể thao Australia.

World Cup 2006

Tại VCK World Cup 2006, Australia nằm cùng bảng với Brazil, Croatia và Nhật Bản.

Ở trận mở màn: Australia lội ngược dòng đánh bại Nhật Bản 3-1 với cú đúp của Tim Cahill và bàn thắng của John Aloisi trong 10 phút cuối. Đây là chiến thắng đầu tiên của họ tại một kỳ World Cup.

Vòng bảng: Australia thua Brazil 0-2 nhưng hòa kịch tính 2-2 với Croatia để giành vé vào vòng 16 đội.

Vòng 16 đội: Australia đối đầu Ý. Họ thi đấu ngang ngửa, thậm chí chơi hơn người, nhưng thất bại 0-1 ở phút bù giờ cuối cùng sau quả phạt đền tranh cãi mà Francesco Totti thực hiện thành công. Dù thua, Socceroos đã để lại ấn tượng mạnh mẽ với thế giới.

6. Kỷ nguyên Châu Á

Chính thức gia nhập AFC vào ngày 1 tháng 1 năm 2006, Australia không còn phải đá play-off đầy may rủi mà tranh vé trực tiếp thông qua vòng loại khu vực Châu Á.

Tại Asian Cup 2007, Australia được đánh giá là ứng cử viên số 1 nhưng đã bị loại ở tứ kết bởi Nhật Bản trên chấm luân lưu. Thất bại này giúp họ nhận ra bóng đá Châu Á không hề dễ dàng.

Đến Asian Cup 2011 tại Qatar, dưới sự dẫn dắt của HLV Holger Osieck, Australia tiến vào chung kết nhưng thua Nhật Bản 0-1 trong hiệp phụ bởi bàn thắng của Tadanari Lee.

Năm 2015, Australia đăng cai Asian Cup. Dưới triều đại của HLV Ange Postecoglou, Socceroos đã trình diễn bộ mặt thuyết phục. Họ vượt qua Trung Quốc (Tứ kết) và UAE (Bán kết).

Trong trận chung kết gặp Hàn Quốc tại Sydney, sau khi hòa 1-1 trong 90 phút, James Troisi đã ghi bàn thắng vàng trong hiệp phụ, giúp Australia thắng 2-1. Australia trở thành đội tuyển nam đầu tiên trên thế giới vô địch ở hai liên đoàn châu lục khác nhau (OFC và AFC).

Duy trì sự hiện diện tại World Cup

Việc gia nhập AFC giúp Australia trở thành khách quen của World Cup, dù hành trình không phải lúc nào cũng bằng phẳng:

World Cup 2010 (Nam Phi): Bị loại ở vòng bảng dù có cùng 4 điểm với Ghana (thua hiệu số). Trận thắng Serbia 2-1 là điểm nhấn.

World Cup 2014 (Brazil): Rơi vào bảng tử thần với Tây Ban Nha, Hà Lan, Chile. Thua cả 3 trận nhưng siêu phẩm volley của Tim Cahill vào lưới Hà Lan được FIFA đề cử giải Puskas.

World Cup 2018 (Nga): Vượt qua vòng loại đầy khó khăn qua hai lượt play-off (gặp Syria và Honduras). Tại giải, họ bị loại sớm với 1 điểm.

World Cup 2022 và Kỳ tích tại Qatar

Hành trình đến Qatar 2022 của Australia dưới thời HLV Graham Arnold cực kỳ gian nan. Họ phải đá play-off châu lục với UAE và play-off liên lục địa với Peru. Trong trận gặp Peru, HLV Arnold đã thay thủ môn Andrew Redmayne vào sân chỉ để bắt luân lưu. Redmayne với điệu nhảy "Wiggles" đã cản phá thành công, đưa Australia đến World Cup.

Tại Qatar, sau trận thua đậm Pháp 1-4 ngày ra quân, Australia đã gây sốc khi thắng Tunisia 1-0 và đánh bại Đan Mạch 1-0. Lần thứ hai trong lịch sử, Socceroos vượt qua vòng bảng.

Tại vòng 16 đội, họ chỉ chịu thua sát nút 1-2 trước Argentina của Lionel Messi, khép lại một giải đấu thành công ngoài mong đợi.

7. Biểu tượng và Huyền thoại

Lịch sử Socceroos được viết nên bởi những cá nhân xuất chúng:

• Tim Cahill: Được coi là cầu thủ vĩ đại nhất lịch sử Australia. Anh là người ghi bàn đầu tiên cho Australia tại World Cup và giữ kỷ lục ghi bàn mọi thời đại. Cahill nổi tiếng với khả năng đánh đầu và những bàn thắng ở các trận cầu lớn.

• Mark Schwarzer: Thủ môn huyền thoại với sự nghiệp bền bỉ tại Ngoại hạng Anh. Anh nắm giữ kỷ lục số lần khoác áo đội tuyển và là người hùng trong loạt luân lưu năm 2005.

• Harry Kewell: Cầu thủ tài năng nhất mà bóng đá Úc sản sinh. Cựu sao Leeds và Liverpool là nguồn cảm hứng tấn công của "Thế hệ vàng".

• Mark Viduka: Đội trưởng mẫu mực tại World Cup 2006, tiền đạo có kỹ thuật và thể hình lý tưởng, từng làm mưa làm gió tại Ngoại hạng Anh.

• Mile Jedinak: Người đội trưởng cần mẫn, nổi tiếng với những quả phạt đền lạnh lùng, dẫn dắt đội tuyển qua các kỳ World Cup 2014, 2018.

8. Phong cách thi đấu và Định hướng tương lai

Phong cách thi đấu

Trong quá khứ, Australia chủ yếu dựa vào thể lực sung mãn, lối chơi bóng dài và tinh thần chiến đấu không bỏ cuộc. Tuy nhiên, kể từ khi gia nhập AFC và đặc biệt là dưới thời Ange Postecoglou, Australia đã chuyển dịch sang lối chơi kiểm soát bóng, phối hợp nhỏ và phát triển kỹ thuật cầu thủ. 

Định hướng tương lai

Bóng đá Australia đang đối mặt với thách thức trong việc đào tạo trẻ để tìm kiếm thế hệ kế cận xứng đáng với lứa Cahill, Viduka. Việc tham dự A-League đang được khuyến khích, đồng thời FA (Football Australia) đang nỗ lực xây dựng hệ thống giải hạng hai để tăng tính cạnh tranh.

Mục tiêu của Socceroos là duy trì vị thế top đầu châu Á, thường xuyên vượt qua vòng bảng World Cup và hướng tới việc đăng cai các giải đấu lớn trong tương lai.

Lịch sử của đội tuyển Australia là câu chuyện về sự kiên trì và khát vọng vươn lên. Từ một quốc gia bị cô lập về địa lý bóng đá, phải chịu đựng những thất bại đau đớn trong nhiều thập kỷ, Socceroos đã dũng cảm thay đổi vận mệnh bằng việc chuyển sang Liên đoàn bóng đá Châu Á.

Với 5 lần liên tiếp tham dự World Cup gần đây và chức vô địch Asian Cup, Australia đã chứng minh họ không còn là "kẻ lót đường" hay "Vua xứ đảo" mà là một thế lực thực sự của bóng đá khu vực và thế giới. Màu áo Vàng - Xanh lá cây giờ đây là biểu tượng của tinh thần chiến đấu quật cường và sự chuyên nghiệp đáng tôn trọng.

Nếu độc giả quan tâm lịch sử giải vô địch châu Á, có thể tham khảo bài viết Lịch sử AFC Asian Cup: Hành trình kiến tạo vị thế bóng đá châu lục.