Diego Maradona và sự thật về bàn tay của Chúa

Hai trọng tài từng đứng giữa tâm điểm tranh cãi ấy không có mối quan hệ êm đẹp, trong khi Maradona lại gọi họ là “những người bạn của tôi”. Đằng sau khoảnh khắc làm thay đổi lịch sử trận đấu là câu chuyện phức tạp về sai lầm, góc nhìn và ranh giới giữa sự tinh quái với gian lận.

Khoảnh khắc gây tranh cãi tại Azteca

Đó là phút thứ 51 của trận tứ kết World Cup 1986 trên sân vận động Azteca, Mexico City. Ngày 22/6/1986, dưới cái nắng giữa trưa tại Mexico City, bóng đổ xuống mặt sân phía phần sân Argentina.

Khi trái bóng từ cú phá bóng hỏng của Steve Hodge rơi xuống, Maradona lao lên tranh bóng, trong khi Shilton rời vạch vôi chậm và gần như không có độ bật đáng kể trong pha bật nhảy. Trái bóng nằm trong lưới. Trọng tài chính người Tunisia, Ali Bin Nasser, không chắc chắn về những gì vừa diễn ra.

Trọng tài biên người Bulgaria, Bogdan Dotchev, vẫn để cờ ở dưới. Họ nhìn nhau trong một khoảng thời gian, mỗi người đều hy vọng đối phương đã phát hiện ra một phạm quy nào đó. Cuối cùng, cả hai cùng chạy về vạch giữa sân: Bin Nasser đành công nhận bàn thắng, còn Dotchev thì hoàn toàn không đưa ra tín hiệu nào.

Hơn 30 năm sau, đó vẫn là một trong những bàn thắng gây tranh cãi nhất lịch sử bóng đá. Có vô số bức ảnh chụp lại khoảnh khắc định mệnh khi bàn tay trái của Maradona chạm vào bóng. Đó có lẽ là "Nắm đấm của Chúa" hơn là "Bàn tay của Chúa". Thế nhưng, không bức ảnh tĩnh nào ghi lại chính xác thời điểm bàn tay chạm bóng.

Những khung hình được lưu lại đều ghi nhận khoảnh khắc ngay trước hoặc ngay sau điểm tiếp xúc, trái bóng vẫn đang rơi xuống hoặc đã bật ra, còn cánh tay Maradona có thể trông duỗi ra nhiều hơn so với thời điểm thực sự va chạm. Đôi khi, ống kính cũng có thể đánh lừa người xem.

Có một sự hiểu lầm phổ biến về việc pha dùng tay chơi bóng của Maradona lộ liễu đến mức nào. Thời gian đã làm biến dạng thực tế. Nhiều người tin rằng đó là tình huống không thể bỏ lỡ, số khác cho rằng ngoại trừ Bin Nasser và Dotchev, trong số những người có mặt tại Azteca, chỉ có BLV Barry Davies của BBC là không nhận ra. "Họ đang việt vị," Davies thốt lên trong phản ứng đầu tiên. Sự bối rối bao trùm cả trên sân lẫn ngoài khán đài. Phải hơn 30 giây sau, những dấu hiệu đầu tiên cho thấy điều gì thực sự đã xảy ra mới bắt đầu lan truyền, và ngay cả khi đó, không ai hoàn toàn chắc chắn.

Trên sân, Maradona và Shilton biết rõ điều gì đã xảy ra, còn Fenwick lập tức phản đối quyết liệt. Fenwick đuổi theo Bin Nasser về tận đường giữa sân để phản ứng. Glenn Hoddle bước tới muộn màng, nhưng với sự quả quyết chẳng khác nào một người nghe kể lại vụ án chứ không phải nhân chứng trực tiếp. Đó cũng chẳng phải lần đầu tiên trong trận đấu Hoddle xuất hiện chậm chạp như vậy.

Vẻ đẹp phía sau bàn thắng gây tranh cãi

Mọi chuyện diễn ra quá nhanh, lạc nhịp với một trận đấu vốn có nhịp độ chậm chạp vì thời tiết thiêu đốt. Hai bàn thắng của Maradona ngày hôm đó thường được ví như hai mặt của một đồng xu trong nhân cách của ông: nếu bàn thắng thứ hai là một tuyệt phẩm, thì bàn thắng đầu tiên là gì?

Dẫu vậy, bàn thắng đầu tiên vẫn có nét hấp dẫn riêng. Điều đó nằm ở pha dàn xếp trước tình huống kết thúc và, dưới một góc nhìn nhất định, cả ở cú dứt điểm.

“Kẻ trộm lấy của kẻ trộm sẽ được tha thứ trăm năm”. Đó là câu nói dân gian mang nặng tâm tư ngập tràn trong không khí ăn mừng tại Buenos Aires sau tiếng còi mãn cuộc. Hàng ngàn người đổ ra đường hô vang các khẩu hiệu chống lại Thủ tướng Margaret Thatcher đến tận đêm khuya. Hai quốc gia đối đầu trên sân Azteca hôm đó từng lao vào cuộc chiến tranh Falklands/Malvinas năm 1982 chỉ 4 năm trước.

Tuy nhiên, trên sân cỏ, bầu không khí lại hạ nhiệt một cách bất ngờ. Các cầu thủ Argentina đã trao tặng từng cầu thủ Anh một chiếc cờ lưu niệm cá nhân hóa trước giờ bóng lăn như một cử chỉ hữu nghị. Trên khán đài, 115.000 khán giả tận hưởng bia lạnh dưới cái nắng gay gắt, biến trận đấu thành một ngày nghỉ mát thư thái hơn là một chảo lửa bạo lực như lo ngại ban đầu.

Trên thảm cỏ, Argentina di chuyển bóng dễ dàng. Khoảng 90 giây trước bàn thắng đầu tiên, Shilton bận rộn dùng tay phải quay một chiếc bánh xe tưởng tượng để đánh thức hàng thủ đang ngủ gật của mình. Sự lơi lỏng của tuyển Anh lộ rõ.

Từ một quả chuyền dài hỏng của Terry Butcher, bóng được trả lại phía sân tuyển Anh qua những đường chuyền nhịp nhàng của Sergio Batista và Hector Enrique, đến chân Julio Olarticoechea. Đường chuyền ngang sang cho Maradona ở ngang mép vòng tròn trung tâm diễn ra chậm rãi, như thể trận đấu đang tuân theo một thỏa thuận ngầm về tốc độ đi bộ.

Thế nhưng, một pha bứt tốc xuất hiện và bóng nằm trong lưới tuyển Anh chỉ 10 giây sau đó.

Maradona nhận bóng, ngoặt vào trong và dẫn bóng về phía tuyển Anh với tốc độ vừa phải, trước khi lắc người sang phải để vượt qua Hoddle. Từ thời điểm ấy, ông đột ngột tăng tốc. Peter Reid và Trevor Steven bị bỏ lại đằng sau như những cái bóng, Fenwick lao lên nhưng lại bị Maradona vượt qua dễ dàng. Butcher và Kenny Sansom khép góc ở rìa vòng cấm, nhưng khi Maradona chích bóng chéo sang bên phải cho Jorge Valdano, ông tiếp tục guồng chân xé tạt qua hàng thủ Anh đang chết đứng.

Valdano giơ chân trái khống chế, nhưng trái bóng nảy ngược lên cao ngoài tầm kiểm soát của ông. Bóng rơi xuống vượt quá tầm với của Valdano, nhưng lại vừa tầm với Steve Hodge. Trụ chân phải, ngửa người, Hodge giơ chân trái lên quá cao để phá bóng về phía thủ môn, một pha xử lý mà anh từng thực hiện một lần ở hiệp một.

Cuộc đấu trí và cách nhìn nhận khác nhau

Quả bóng rơi xuống vị trí của Maradona, khi ông lao lên từ vị trí cách vạch vôi khoảng 10 mét. Sau khi di chuyển quãng đường 35 đến 40 mét ở tốc độ cao, Maradona bật nhảy để tranh bóng. Ở hướng ngược lại, Shilton xuất phát chậm và không hề có độ nảy trong cú bật nhảy. Trong những bức ảnh tĩnh, Shilton hiện ra như một người đàn ông đang cố vươn tay mở một cánh cửa sổ nặng nề.

Maradona có đà, nhưng Shilton có lợi thế chiều cao với việc cao hơn Maradona tới 8 inch, tương đương khoảng 20 cm. Sự chênh lệch chiều cao khiến pha tranh chấp càng trở thành chủ đề tranh luận.

Trước khi trái bóng lăn qua vạch vôi, cả Shilton và Fenwick đều đã giơ tay phản đối. Nhưng trong vòng 4 giây, Maradona đã rời khỏi hiện trường, liếc nhanh qua vai phải để xem trọng tài có thổi phạt hay không. Khi thấy mọi chuyện êm đẹp, ông vẫy tay gọi đồng đội đến ăn mừng.

Tác giả cho rằng phản ứng phẫn nộ của người Anh cũng có phần nghịch lý, bởi chính văn hóa đại chúng nước này từng dành sự chú ý và yêu thích cho những câu chuyện về các vụ trộm táo bạo như The Great Train Robbery hay The Italian Job.

HLV Sir Bobby Robson, Shilton, Butcher và Chris Waddle đã than phiền suốt nhiều thập kỷ về sự bất công. Shilton nhiều lần nhắc đến việc thiếu một lời xin lỗi chính thức. Nhưng làm sao Maradona có thể xin lỗi về một điều mà ông không hề hối hận? Theo góc nhìn của Maradona, ông đã dùng sự khôn khéo để đánh bại những đối thủ Anh có ưu thế về thể hình và sức mạnh. Ông dùng trí tuệ để vượt qua cơ bắp.

Nhiều tờ báo trực tiếp sau trận đấu không quá đào sâu vào cách thức bàn thắng diễn ra. Trong khi báo lá cải làm ầm ĩ, các tờ báo lớn lại điềm tĩnh hơn. Họ tập trung vào những hạn chế chuyên môn của tuyển Anh và lối chơi quyết liệt mà tuyển Anh sử dụng để ngăn chặn Maradona.

David Miller của The Times cho rằng tuyển Anh đã cố gắng kiềm tỏa đối thủ thay vì chơi bóng để giành chiến thắng. Ông mô tả cách các cầu thủ Anh đối phó Maradona giống như “một nhóm nông dân đang lóng ngóng vật lộn với một con bò mộng vừa thoát khỏi chuồng”. Jeff Powell của Daily Mail sau đó cũng cho rằng pha dùng tay có thể xuất phát từ phản xạ vô tình, dù nhận định ấy có lẽ phản ánh hy vọng nhiều hơn là một niềm tin thực sự.

Maradona không bắt đầu pha bóng ở phút 51 với một kế hoạch dùng tay đưa bóng vào lưới. Thay vào đó, ông đã chớp lấy cơ hội trong khoảnh khắc quyết định, một hành động phù hợp với khát khao chiến thắng bằng mọi giá mà ông từng thể hiện. Điều này không đồng nghĩa với việc ông vô tình để bóng chạm tay, mà cho thấy hành động ấy không nhất thiết đã được tính toán từ đầu pha bóng.

Lời kết cho những người trong cuộc

Năm 2014, trong chuyến đến Tunisia để quay quảng cáo, Maradona gặp lại Ali Bin Nasser. Ông tặng vị trọng tài chiếc áo đấu có chữ ký cùng dòng đề tặng: “Gửi người bạn vĩnh cửu của tôi”. Đáp lại, Bin Nasser trao Maradona một bức ảnh đóng khung ghi lại khoảnh khắc hai đội bắt tay nhau ở giữa sân Azteca trước giờ bóng lăn.

Bogdan Dotchev, người từng bị một bộ phận dư luận Bulgaria chỉ trích vì vai trò trong tình huống gây tranh cãi, qua đời vào tháng 5/2017. Maradona đã gửi lời chia buồn đến gia đình ông, khép lại câu chuyện về hai trọng tài từng gắn với một trong những khoảnh khắc gây tranh luận nhất sự nghiệp của mình.