Lịch sử đội tuyển Uzbekistan: Ba thập kỷ khắc khoải giấc mơ…

Từ tấm huy chương vàng ASIAD 1994 sau khi độc lập đến tấm vé dự World Cup 2026, bóng đá Uzbekistan đã trải qua hơn một thế kỷ hình thành và phát triển đầy thăng trầm.

Giai đoạn sơ khai và thời kỳ thuộc Liên Xô (1912–1991)

Bóng đá du nhập vào vùng đất này từ rất sớm. Năm 1912 được coi là năm khai sinh của bóng đá Uzbekistan khi các đội bóng đầu tiên được thành lập tại Kokand. Giải vô địch thung lũng Ferghana đầu tiên được tổ chức vào năm 1914, đặt nền móng cho sự phát triển của môn thể thao vua.

Từ năm 1924 đến 1991, Uzbekistan là một phần của Liên bang Xô Viết (USSR) dưới tên gọi Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết Uzbekistan (Uzbekistan SSR). Trong giai đoạn này, bóng đá Uzbekistan phát triển mạnh mẽ và trở thành một trong sáu trung tâm bóng đá chính của Liên Xô, bên cạnh Nga, Ukraine, Belarus, Georgia và Armenia.

Đội tuyển Uzbekistan SSR được thành lập năm 1928 để tham dự Đại hội thể thao Spartakiad. Trận đấu quốc tế đầu tiên của họ diễn ra cùng năm đó với chiến thắng ấn tượng 8-4 trước Thụy Sĩ. Thành tích đáng chú ý nhất trong thời kỳ này là việc lọt vào trận chung kết giải bóng đá Spartakiad các dân tộc Liên Xô năm 1986, nơi họ giành huy chương bạc sau khi thua Ukraine với tỷ số sát nút 0-1.

Kỷ nguyên độc lập và "Phép màu Hiroshima" (1992–1994)

Sau khi Liên Xô tan rã, Uzbekistan tuyên bố độc lập và thành lập đội tuyển quốc gia mới. Trận đấu chính thức đầu tiên của họ diễn ra vào ngày 17/6/1992 trong khuôn khổ Cúp Trung Á, hòa Tajikistan 2-2. Năm 1994, Hiệp hội bóng đá Uzbekistan chính thức được FIFA và AFC công nhận.

Cột mốc vĩ đại nhất trong lịch sử bóng đá nước này đến ngay sau đó tại ASIAD 1994 (Hiroshima, Nhật Bản). Dù mới chân ướt chân ráo gia nhập làng bóng đá châu Á, Uzbekistan đã tạo nên cơn địa chấn.

Nằm cùng bảng với các thế lực như Ả Rập Xê Út, Thái Lan và Malaysia, Uzbekistan đã toàn thắng vòng bảng, trong đó có chiến thắng 4-1 trước Ả Rập Xê Út. Tại bán kết, họ đánh bại Hàn Quốc – đội bóng vừa tham dự World Cup 1994 với 9 tuyển thủ trong đội hình – với tỷ số 1-0. Trong trận chung kết, Uzbekistan vượt qua Trung Quốc 4-2 để giành Huy chương Vàng. Đây là danh hiệu châu lục đầu tiên và duy nhất của họ tính đến thời điểm hiện tại, đánh dấu sự xuất hiện của một thế lực mới.

Những năm tháng thử thách (1996–2019)

Sau khởi đầu như mơ, Uzbekistan bước vào giai đoạn đầy thử thách khi liên tục lỡ hẹn với các giải đấu lớn dù sở hữu thế hệ cầu thủ tài năng.

Tại Asian Cup, họ liên tục bị loại sớm ở các kỳ 1996, 2000. Đến năm 2004 và 2007, dù lọt vào tứ kết nhưng họ vẫn không thể đi sâu hơn.

Sự cố trọng tài ở vòng loại World Cup 2006 là một trong những trang sử cay đắng nhất. Tại vòng play-off châu Á gặp Bahrain, Uzbekistan đã thắng 1-0 ở lượt đi. Tuy nhiên, FIFA đã ra phán quyết hủy kết quả trận đấu do sai lầm kỹ thuật của trọng tài người Nhật Bản Toshimitsu Yoshida. Trong trận đá lại, hai đội hòa 1-1. Ở trận lượt về, tỷ số là 0-0. Uzbekistan bị loại tức tưởi do luật bàn thắng sân khách, lỡ cơ hội đá play-off liên lục địa.

Thập niên 2010 chứng kiến sự trưởng thành vượt bậc về mặt chiến thuật của "Bầy Sói Trắng".

Họ tiến đến bán kết Asian Cup 2011. Đây là thành tích tốt nhất của Uzbekistan tại giải vô địch châu Á. Họ vượt qua vòng bảng và tứ kết đầy thuyết phục trước khi thua Úc 0-6 ở bán kết và thua Hàn Quốc 2-3 trong trận tranh hạng ba, cán đích ở vị trí thứ 4 chung cuộc.

Ở vòng loại World Cup 2014, một lần nữa, giấc mơ World Cup lại trêu ngươi người Uzbek. Tại vòng loại cuối cùng, họ bằng điểm với Hàn Quốc (14 điểm) nhưng kém hiệu số bàn thắng bại, đành chấp nhận vị trí thứ 3. Trong trận play-off châu Á gặp Jordan, hai đội hòa nhau sau hai lượt trận và Uzbekistan thất bại 8-9 trên chấm luân lưu định mệnh.

Tại các kỳ Asian Cup 2015 & 2019, đội bóng duy trì sự ổn định khi liên tục vượt qua vòng bảng. Năm 2019, họ lọt vào vòng 16 đội và chỉ chịu thua Úc trên chấm luân lưu sau khi hòa 0-0 trong 120 phút.

HLV Fabio Cannavaro và tấm vé lịch sử (2020–nay)

Bước vào thập niên 2020, bóng đá Uzbekistan quyết tâm thay đổi lịch sử. Sau thất bại tại vòng loại World Cup 2022, UFA đã có những chiến lược đầu tư bài bản, kết hợp giữa việc phát triển tài năng trẻ và mời các chuyên gia hàng đầu.

Uzbekistan khẳng định vị thế số 1 khu vực khi vô địch CAFA Nations Cup 2025. Họ đánh bại các đối thủ Turkmenistan, Kyrgyzstan và đặc biệt là chiến thắng kịch tính 1-0 trước Iran trong trận chung kết nhờ bàn thắng ở phút bù giờ, mang về danh hiệu quốc tế quan trọng.

Dưới sự dẫn dắt của huyền thoại Fabio Cannavaro, Uzbekistan đã thể hiện phong độ hủy diệt tại vòng loại World Cup 2026. Tại vòng loại thứ ba, họ thi đấu bản lĩnh và chính thức giành vé dự World Cup lần đầu tiên trong lịch sử sau trận hòa không bàn thắng trên sân của UAE.

Thành tích này đưa Uzbekistan trở thành quốc gia Trung Á đầu tiên, và là quốc gia thứ ba thuộc Liên Xô cũ (sau Nga và Ukraine) góp mặt tại ngày hội bóng đá lớn nhất hành tinh.

Sân vận động và kình địch

Sân vận động

• Sân vận động Trung tâm Pakhtakor: Được xây dựng từ năm 1956, đây là "thánh địa" truyền thống của bóng đá Uzbekistan với sức chứa 35.000 chỗ ngồi. Nơi đây từng chứng kiến những trận đấu lịch sử thời Liên Xô và giai đoạn đầu độc lập.

• Sân vận động Milliy (Bunyodkor): Khánh thành năm 2012 với sức chứa 34.000 người. Đây là sân vận động hiện đại bậc nhất, nơi tổ chức các trận đấu quan trọng của ĐTQG trong kỷ nguyên mới.

Kình địch

Đối thủ truyền thống của Uzbekistan là các ông lớn châu Á như Hàn Quốc và Ả Rập Xê Út. Trong khu vực Trung Á, sự kình địch với Iran ngày càng gia tăng kể từ khi Iran gia nhập CAFA vào năm 2015, tạo nên những cuộc đối đầu nảy lửa tại các vòng loại World Cup.

Lịch sử của đội tuyển Uzbekistan là một câu chuyện dài về sự nỗ lực không ngừng nghỉ. Từ những năm tháng là một phần của Liên Xô, đến cú hích ASIAD 1994 và hàng loạt lần lỡ hẹn đầy nước mắt tại cửa ngõ World Cup. Việc chính thức giành vé đến World Cup 2026 dưới thời HLV Fabio Cannavaro không chỉ giải tỏa cơn khát kéo dài mà còn khẳng định vị thế của bóng đá Uzbekistan trên bản đồ bóng đá thế giới.

Hồ sơ đội bóng

• Hiệp hội: Hiệp hội bóng đá Uzbekistan (UFA)

• Biệt danh: Bầy Sói Trắng, Turanians (Người Turan)

• Mã FIFA: UZB

• Sân nhà: Sân vận động Milliy, Sân vận động Pakhtakor

• Huấn luyện viên trưởng (Hiện tại): Fabio Cannavaro

• Đội trưởng: Eldor Shomurodov

• Cầu thủ khoác áo nhiều nhất: Server Djeparov (128 trận)

• Cầu thủ ghi bàn nhiều nhất: Eldor Shomurodov (43 bàn)

• Thứ hạng FIFA cao nhất: 45 (Tháng 11/2006 – Tháng 1/2007)