Lịch sử đội tuyển Tunisia: Hành trình vươn tầm của "Đại bàn…

Đội tuyển bóng đá quốc gia Tunisia (biệt danh: Les Aigles de Carthage - Những chú Đại bàng Carthage) là một trong những thế lực giàu truyền thống nhất của bóng đá Bắc Phi nói riêng và lục địa đen nói chung. Với lịch sử trải dài gần một thế kỷ, từ những trận đấu không chính thức dưới thời thuộc địa Pháp đến chức vô địch Châu Phi (AFCON) năm 2004 và những lần góp mặt thường xuyên tại World Cup, Tunisia đã khẳng định vị thế là một biểu tượng của sự kỷ luật và chiến thuật tại Châu Phi.

DÒNG THỜI GIAN LỊCH SỬ ĐỘI TUYỂN TUNISIA

1. GIAI ĐOẠN KHỞI ĐẦU: TRƯỚC VÀ SAU ĐỘC LẬP (1928–1962)

Bóng đá thời kỳ bảo hộ

Trước khi giành được độc lập vào năm 1956, bóng đá tại Tunisia đã bắt đầu nhen nhóm dưới sự quản lý của chính quyền bảo hộ Pháp. Một đội tuyển không chính thức đại diện cho Tunisia đã được thành lập từ năm 1928, tập hợp những cầu thủ xuất sắc nhất đang thi đấu tại giải Vô địch Tunisia (Ligue de Tunisie).

Trận đấu đầu tiên của đội hình sơ khai này diễn ra vào ngày 11/3/1928 gặp đội tuyển B của Pháp, kết thúc với thất bại 2-8.

Trong suốt giai đoạn này, các trận đấu chủ yếu mang tính chất giao hữu với các đội bóng khác tại Bắc Phi như Algeria (thuộc Pháp) hoặc Morocco. Dù chưa được công nhận chính thức trên bản đồ bóng đá thế giới, đây là nền móng quan trọng để phát triển kỹ thuật và niềm đam mê bóng đá của người dân Tunisia.

Sự ra đời của FTF và Đội tuyển quốc gia chính thức

Ngay sau khi Tunisia tuyên bố độc lập khỏi Pháp vào ngày 20/3/1956, Liên đoàn bóng đá Tunisia (FTF) được thành lập vào ngày 29/3/1957. FTF nhanh chóng gia nhập FIFA và Liên đoàn bóng đá châu Phi (CAF) vào năm 1960.

Trận đấu quốc tế chính thức đầu tiên của Tunisia độc lập diễn ra vào ngày 1/6/1957 trước đội tuyển láng giềng Algeria. Tuy nhiên, do Chiến tranh Algeria đang diễn ra, đội tuyển Algeria lúc đó thực chất là đội bóng của Mặt trận Giải phóng Quốc gia (FLN). Tunisia giành chiến thắng 2-1 trong trận đấu lịch sử này.

Năm 1962 đánh dấu lần đầu tiên Tunisia tham dự vòng loại Cúp bóng đá châu Phi (AFCON). Họ vượt qua vòng loại và ngay lập tức gây ấn tượng mạnh khi giành hạng Ba chung cuộc tại giải đấu tổ chức ở Ethiopia, sau khi đánh bại Uganda 3-0 trong trận tranh hạng ba.

2. KỶ NGUYÊN VÀNG ĐẦU TIÊN VÀ CÚ HÍCH WORLD CUP 1978 (1963–1978)

Thống trị khu vực Ả Rập và Châu Phi

Thập niên 60 và 70 chứng kiến sự trỗi dậy của Tunisia như một thế lực mới. Năm 1963, họ vô địch Cúp các quốc gia Ả Rập (Arab Cup) lần đầu tiên được tổ chức. Tại AFCON 1965, với tư cách là chủ nhà, Tunisia đã lọt vào trận chung kết nhưng để thua Ghana 2-3 trong hiệp phụ, chấp nhận ngôi Á quân.

Thế hệ vàng của Abdelmajid Chetali

Năm 1975, Abdelmajid Chetali – một cựu cầu thủ huyền thoại – được bổ nhiệm làm huấn luyện viên trưởng. Ông đã xây dựng một đội hình kỷ luật, kỹ thuật, dựa trên nòng cốt là những tài năng xuất chúng như thủ môn Sadok Sassi (biệt danh "Attouga"), tiền vệ kiến thiết Tarak Dhiab và Hamadi Agrebi.

Dưới sự dẫn dắt của Chetali, Tunisia lần đầu tiên giành vé tham dự World Cup vào năm 1978 tổ chức tại Argentina. Đây là cột mốc lịch sử không chỉ của Tunisia mà còn của cả lục địa đen.

"Phép màu" tại Argentina 1978

Trước World Cup 1978, các đội bóng châu Phi thường bị xem nhẹ. Zaire (nay là CHDC Congo) đã có màn trình diễn thảm họa tại World Cup 1974, khiến FIFA hoài nghi về trình độ của khu vực này. Tunisia đến Argentina với áp lực phải lấy lại thể diện cho bóng đá châu Phi.

Trong trận mở màn gặp Mexico tại Rosario ngày 2/6/1978, Tunisia bị dẫn trước trong hiệp 1. Tuy nhiên, sang hiệp 2, họ đã tạo nên một cuộc lội ngược dòng ngoạn mục với các bàn thắng của Ali Kaabi, Néjib Ghommidh và Mokhtar Dhouieb để thắng ngược 3-1. Đây là chiến thắng đầu tiên của một đội tuyển châu Phi trong lịch sử các vòng chung kết World Cup.

Dù sau đó thua Ba Lan 0-1 và hòa Tây Đức (đương kim vô địch) 0-0, Tunisia vẫn bị loại từ vòng bảng. Tuy nhiên, màn trình diễn kiên cường của họ đã thuyết phục FIFA tăng số suất tham dự World Cup cho châu Phi từ 1 lên 2 đội vào năm 1982.

3. GIAI ĐOẠN KHỦNG HOẢNG VÀ CHUYỂN GIAO (1979–1994)

Sau hào quang năm 1978, bóng đá Tunisia bước vào giai đoạn thoái trào kéo dài hơn một thập kỷ.
Vắng bóng tại World Cup: Tunisia liên tục thất bại trong các chiến dịch vòng loại World Cup 1982, 1986, 1990 và 1994. Đáng tiếc nhất là vòng loại World Cup 1986 khi họ thua đậm Algeria, và vòng loại 1990 khi để thua Cameroon ở trận quyết định.

Thất bát tại AFCON: Tại đấu trường châu lục, phong độ của "Đại bàng Carthage" cũng rất phập phù. Họ thậm chí không vượt qua vòng loại AFCON trong các năm 1984, 1986, 1988, 1990 và 1992.

Thảm họa 1994: Đỉnh điểm của sự thất vọng là khi Tunisia đăng cai AFCON 1994 với kỳ vọng phục hưng nền bóng đá. Tuy nhiên, đội chủ nhà đã bị loại ngay từ vòng bảng sau trận thua Mali 0-2 và hòa Zaire 1-1. Sự kiện này được coi là "nỗi nhục quốc gia", dẫn đến sự cải tổ toàn diện từ thượng tầng Liên đoàn đến hệ thống đào tạo trẻ.

4. SỰ PHỤC HƯNG VÀ ĐỈNH CAO CHÂU LỤC (1995–2006)

Kỷ nguyên Henryk Kasperczak (1994–1998)

Ngay sau thảm họa 1994, huấn luyện viên người Ba Lan Henryk Kasperczak được bổ nhiệm. Ông nhanh chóng vực dậy tinh thần đội bóng và đưa Tunisia vào tới trận chung kết AFCON 1996 tại Nam Phi. Dù thua đội chủ nhà 0-2, nhưng ngôi Á quân là tín hiệu cho thấy sự trở lại của một ông lớn.

Dưới thời Kasperczak, Tunisia cũng giành vé trở lại World Cup 1998 tại Pháp sau 20 năm vắng bóng, mở ra chuỗi 3 lần liên tiếp tham dự ngày hội bóng đá lớn nhất hành tinh.

Kỷ nguyên Roger Lemerre và Chức vô địch AFCON 2004

Sau World Cup 2002 không thành công (bị loại từ vòng bảng), Liên đoàn bóng đá Tunisia đã bổ nhiệm Roger Lemerre – HLV vừa vô địch Euro 2000 cùng tuyển Pháp. Đây là quyết định mang tính bước ngoặt.
Tunisia là chủ nhà của AFCON 2004. Với lợi thế sân nhà và một thế hệ cầu thủ tài năng như Hatem Trabelsi (Ajax), Radhi Jaidi (Bolton), cùng cặp tiền đạo nhập tịch Francileudo Santos và Ziad Jaziri, Tunisia đã thi đấu thăng hoa.

Hành trình vô địch: Họ đứng đầu bảng A, đánh bại Senegal ở Tứ kết và Nigeria ở Bán kết (loạt luân lưu).
Trận chung kết lịch sử: Ngày 14/2/2004, tại sân vận động 7 tháng 11 (nay là sân Rades), Tunisia đối đầu với kình địch Morocco.

Santos mở tỷ số sớm, Morocco gỡ hòa, nhưng Ziad Jaziri đã ghi bàn ấn định chiến thắng 2-1 vào phút 52. Tunisia lần đầu tiên và duy nhất (tính đến nay) đăng quang ngôi vô địch Châu Phi.

World Cup 2006 và sự kết thúc của một chu kỳ

Chức vô địch AFCON giúp Tunisia tham dự FIFA Confederations Cup 2005 tại Đức (dừng bước ở vòng bảng nhưng có chiến thắng 2-0 trước Australia). Họ tiếp tục giành vé dự World Cup 2006. Tuy nhiên, tại Đức, Tunisia thi đấu không thành công khi hòa Ả Rập Xê Út 2-2 và thua Tây Ban Nha, Ukraine, dẫn đến việc huấn luyện viên Roger Lemerre chia tay đội tuyển vào năm 2008.

5. GIAI ĐOẠN BẤT ỔN VÀ TÁI THIẾT (2007–2017)

Giai đoạn hậu Roger Lemerre chứng kiến sự đi xuống về mặt thành tích quốc tế, một phần do những biến động chính trị trong nước (Cách mạng hoa nhài 2011).

Vòng loại World Cup: Tunisia vắng mặt tại hai kỳ World Cup liên tiếp là 2010 (thua Mozambique ở trận cuối cùng) và 2014 (thua Cameroon ở play-off).

Đấu trường AFCON: Trong suốt 10 năm này, Tunisia thường xuyên lọt vào vòng chung kết nhưng luôn dừng bước ở Tứ kết (2008, 2012, 2015, 2017) hoặc bị loại từ vòng bảng (2010, 2013). Đội tuyển thiếu một thủ lĩnh thực sự và lối chơi thiếu sự đột biến.

6. KỶ NGUYÊN HIỆN ĐẠI (2018–NAY): KHẲNG ĐỊNH VỊ THẾ

World Cup 2018: Chiến thắng sau 40 năm

Dưới sự dẫn dắt của HLV Nabil Maâloul, Tunisia trở lại World Cup 2018 tại Nga. Họ rơi vào bảng đấu khó cùng Anh, Bỉ và Panama.

Trận gặp Anh: Tunisia phòng ngự kiên cường và chỉ chịu thua 1-2 bởi bàn thắng phút bù giờ của Harry Kane.

Trận gặp Bỉ: Thua đậm 2-5 trước sức mạnh vượt trội của "Quỷ đỏ".

Trận gặp Panama: Tunisia thắng 2-1 nhờ các bàn thắng của Fakhreddine Ben Youssef và Wahbi Khazri. Đây là chiến thắng đầu tiên của họ tại World Cup kể từ năm 1978, chấm dứt chuỗi 13 trận không thắng ở đấu trường này.

World Cup 2022: Cú sốc trước người Pháp

Tại World Cup 2022 ở Qatar, Tunisia nằm cùng bảng với Pháp, Đan Mạch và Úc. Họ hòa Đan Mạch 0-0 và thua Úc 0-1 đầy tiếc nuối.

Ở lượt trận cuối, Tunisia tạo nên địa chấn khi đánh bại đương kim vô địch Pháp 1-0 nhờ bàn thắng solo đẳng cấp của Wahbi Khazri. Dù vẫn bị loại, nhưng chiến thắng trước đội bóng cũ của nhiều cầu thủ Tunisia (do sinh ra tại Pháp) là một niềm tự hào to lớn.

Tấm vé dự World Cup 2026

Tunisia đã giành vé dự World Cup 2026 sau khi đánh bại Guinea Xích đạo 1-0 ở lượt trận thứ 8 vòng loại khu vực châu Phi. Mohamed Ali Ben Romdhane là người ghi bàn mang về chiến thắng cho tập thể này.

Thành tích châu lục gần đây

Tại AFCON 2019, Tunisia dưới thời huấn luyện viên Alain Giresse đã lọt vào Bán kết lần đầu tiên sau 15 năm và kết thúc ở vị trí thứ 4. Tại FIFA Arab Cup 2021, họ cũng xuất sắc giành ngôi Á quân sau khi thua Algeria trong hiệp phụ trận chung kết.

7. BIỂU TƯỢNG VÀ KÌNH ĐỊCH

Biệt danh và Màu áo

Biệt danh: "Les Aigles de Carthage" (Những chú Đại bàng Carthage). Cái tên này gợi nhắc đến nền văn minh Carthage cổ đại hùng mạnh từng tồn tại trên lãnh thổ Tunisia ngày nay.

Màu áo: Trang phục truyền thống là áo trắng - quần trắng (sân nhà) hoặc áo đỏ - quần đỏ (sân khách), dựa trên màu cờ của Tunisia.

Sân vận động

Sân nhà chính thức là Stade Olympique de Radès (tên hiện tại: Sân vận động Hammadi Agrebi), khánh thành năm 2001 để phục vụ Địa trung hải vận hội và AFCON 2004. Sân có sức chứa 60.000 chỗ ngồi và được coi là một trong những "chảo lửa" sôi động nhất Châu Phi.

Kình địch

Tunisia có những mối thâm thù bóng đá sâu sắc với các nước láng giềng Bắc Phi (Derby Bắc Phi):
Morocco: Trận chung kết AFCON 2004 là đỉnh cao của sự cạnh tranh này.

Đội tuyển Algeria: Những trận đấu với Algeria luôn căng thẳng do yếu tố lịch sử và địa lý.

Đội tuyển Ai Cập: Cuộc đối đầu giữa hai nền bóng đá giàu thành tích nhất Bắc Phi luôn thu hút sự chú ý lớn.

8. NHỮNG HUYỀN THOẠI CỦA BÓNG ĐÁ TUNISIA

Để hiểu rõ lịch sử Tunisia, không thể bỏ qua những cái tên đã làm rạng danh nền bóng đá này:
Sadok Sassi "Attouga" (Thủ môn): Một tượng đài trong thập niên 60-70, người giữ kỷ lục số lần khoác áo đội tuyển trong thời gian dài trước khi bị phá vỡ. Ông là linh hồn của đội hình dự World Cup 1978.

Tarak Dhiab (Tiền vệ): Cầu thủ Tunisia duy nhất tính đến nay giành danh hiệu Quả bóng vàng Châu Phi (1977). Ông được ví là "Hoàng đế" của bóng đá Tunisia với kỹ thuật siêu hạng.

Radhi Jaidi (Trung vệ): Cầu thủ có số lần khoác áo đội tuyển nhiều nhất lịch sử (105 lần). Anh là hòn đá tảng trong chức vô địch AFCON 2004 và là cầu thủ Tunisia đầu tiên thành công tại Ngoại hạng Anh (Bolton Wanderers).

Hatem Trabelsi (Hậu vệ phải): Một trong những hậu vệ phải hay nhất châu Âu thời điểm khoác áo Ajax Amsterdam. Anh là ngôi sao đẳng cấp thế giới hiếm hoi của Tunisia trong thập niên 2000.

Wahbi Khazri (Tiền đạo): Biểu tượng của kỷ nguyên hiện đại. Anh là cầu thủ ghi bàn nhiều thứ hai trong lịch sử đội tuyển và là người ghi bàn quyết định vào lưới Pháp tại World Cup 2022.

Nếu muốn tìm hiểu hơn về Cúp bóng đá châu Phi, độc giả có thể tham khảo bài viết: Lịch sử Cúp Bóng đá châu Phi (AFCON): Hành trình hơn sáu thập kỷ thống nhất lục địa đen.