Chelsea sẽ là Leverkusen hay Real Madrid của Xabi Alonso?

Alonso và CLB giàu thành tích nhất châu Âu với 15 chức vô địch Champions League đã chia tay chỉ sau hơn nửa năm hợp tác.

Giới chuyên môn khi đó đều cho rằng cựu tiền vệ này đã bước vào một cuộc chiến gần như chắc chắn thất bại tại Bernabeu, một chiếc ghế nóng khét tiếng là nơi “xay” HLV, nơi mà điều duy nhất ổn định lại chính là sự bất ổn.

Trong một bước đi mang nhiều rủi ro, Alonso tiếp tục sự nghiệp tại Chelsea. Với người hâm mộ đội bóng thành London, đây lại là một năm đầy biến động như “tàu lượn siêu tốc”. Sau khi vừa giành UEFA Conference League và FIFA Club World Cup vào mùa hè năm ngoái, Chelsea bất ngờ sa thải Enzo Maresca, người mang về cả hai danh hiệu đó. Họ sau đó bổ nhiệm Liam Rosenior, nhưng rồi cũng nhanh chóng chia tay ông chỉ sau một thời gian ngắn.

Lần này, Chelsea đặt niềm tin vào Xabi Alonso. Ban lãnh đạo đội bóng kỳ vọng những kinh nghiệm quý giá mà cựu tiền vệ của Liverpool và Bayern Munich tích lũy ở Bundesliga và La Liga sẽ giúp ông giải bài toán hỗn loạn tại Stamford Bridge. Đáng chú ý, Alonso được trao chức danh “Manager” thay vì chỉ “Head Coach”, đồng nghĩa với việc ông sẽ có nhiều quyền lực hơn đáng kể so với những người tiền nhiệm.

Nhưng tại sao Chelsea lại đặt trọn niềm tin vào một người vừa thất bại ở Real Madrid?

Trong thông báo chính thức của CLB có đoạn viết: "Việc bổ nhiệm Xabi Alonso phản ánh niềm tin tuyệt đối của câu lạc bộ vào vốn kinh nghiệm sâu rộng, chất lượng huấn luyện, mô hình chơi bóng, cũng như các tố chất lãnh đạo, tính cách và sự liêm chính của ông. Đây là những yếu tố then chốt dẫn đến quyết định mời ông đồng hành và dẫn dắt giai đoạn tiếp theo trong cuộc hành trình của Chelsea."

Bản lĩnh xứ Basque và chương sử thần thoại tại Leverkusen

Sinh ra tại vùng đất xứ Basque kiên cường, sự nghiệp huấn luyện của Alonso được ươm mầm tại Real Sociedad, nơi ông dẫn dắt đội B (thường được gọi là Sanse). Ngay trong mùa giải thứ hai cầm quân, ông đã tạo nên một cột mốc lịch sử khi đưa đội bóng thăng hạng lên chơi tại Segunda Division (Giải hạng Hai Tây Ban Nha) lần đầu tiên sau 59 năm dài đằng đẵng. Dù họ bị xuống hạng ngay mùa giải sau đó, Alonso vẫn để lại một ấn tượng cực kỳ mạnh mẽ và rời đi vào tháng 5/2022 trong sự săn đón của hàng loạt CLB lớn khắp châu Âu.

Chiến lược gia người Tây Ban Nha không vội vã. Ông kiên nhẫn chờ đợi một cơ hội mà ông coi là hoàn hảo, và điều đó đã đến vào tháng 10/2022 khi Bayer Leverkusen đưa ra lời mời thay thế Gerardo Seoane. Đó hoàn toàn không phải là một chiếc ghế dễ ngồi. Khi Alonso tiếp quản, Die Werkself đang ngụp lặn ở vị trí thứ hai từ dưới lên trên bảng xếp hạng Bundesliga, vỏn vẹn có được 5 điểm sau 8 vòng đấu đầu tiên.

Nhưng Alonso đã làm đảo lộn mọi dự đoán. Ông lập tức trục vớt con tàu đắm, thổi vào đội bóng một luồng sinh khí mới và đưa Leverkusen cán đích ở vị trí thứ 6 chung cuộc vào cuối mùa. Trong 26 trận đấu do Alonso chỉ đạo mùa đó, Leverkusen giành được tới 45 điểm (Thắng 13, Hòa 6, Thua 7), trong cùng khoảng thời gian đó tại nước Đức, chỉ có Borussia Dortmund (56 điểm), Bayern Munich (56 điểm) và RB Leipzig (55 điểm) là kiếm được nhiều điểm hơn họ.

Thành thật mà nói, Leverkusen vốn đã đứng thứ ba ở mùa giải 2021-22. Việc họ rơi xuống vị trí áp chót khi Alonso đến không phản ánh đúng năng lực thực sự của đội hình, mà chỉ là hệ quả của một giai đoạn khởi đầu tệ hại. Tuy nhiên, ngay cả những người lạc quan nhất cũng không thể ngờ được những gì diễn ra trong chiến dịch thần thánh 2023-24.

Alonso đã dẫn dắt Leverkusen chạm tay vào chiếc đĩa bạc Bundesliga đầu tiên trong lịch sử câu lạc bộ, và họ làm điều đó với tư cách là đội bóng đầu tiên lập nên kỷ lục bất bại suốt cả mùa giải. Ngay cả một Bayern Munich ngạo nghễ ở thời kỳ đỉnh cao cũng chưa bao giờ làm được điều này.

Đoàn quân của Alonso thắng 28 trận, hòa 6 trận sau 34 vòng đấu ngoại hạng, đồng thời thâu tóm luôn chiếc cúp quốc gia DFB-Pokal. Nếu không có màn trình diễn bạc nhược và thiếu đặc sắc một cách kỳ lạ trong trận chung kết Europa League trước Atalanta, họ đã có thể hoàn tất cú ăn ba bất bại vô tiền khoáng hậu trong lịch sử bóng đá thế giới.

Thành công vang dội đó được xây dựng trên một bệ phóng là hàng phòng ngự kiên cố. Leverkusen chỉ để lọt lưới vỏn vẹn 24 bàn tại Bundesliga mùa 2023-24, ít hơn ít nhất 15 bàn so với bất kỳ đội bóng nào khác, nhưng hàng công của họ cũng kịp dội vào lưới đối phương tới 89 bàn thắng. Xét trong 5 giải đấu hàng đầu châu Âu mùa năm đó, chỉ có Inter Milan (+67) là có hiệu số bàn thắng bại tốt hơn các học trò của Alonso (+65).

Sự chững lại ở mùa giải 2024-25 sau đó là điều hoàn toàn dễ hiểu sau khi toàn đội đã chạm tới những giới hạn không tưởng trước đó. Leverkusen vẫn cán đích ở vị trí Á quân, chỉ để thua đúng 3 trận tại Bundesliga (Thắng 19, Hòa 12), nhưng họ bị bỏ xa tới 13 điểm bởi một Bayern Munich đang hồi sinh mạnh mẽ dưới bàn tay của Vincent Kompany. Sau 3 năm rưỡi thanh xuân cống hiến tại Đức, Alonso hiểu rằng đã đến lúc ông cần một thử thách mới, ở một sân khấu lớn hơn.

Bài học về việc quản trị phòng thay đồ ngôi sao

Từng giành chức vô địch La Liga, Champions League và hai cúp Nhà Vua Tây Ban Nha khi còn là cầu thủ của Real Madrid, Alonso trở lại mái nhà xưa với tư thế của một người hùng được chọn để ngồi vào chiếc ghế nóng.

Nhưng tuần trăng mật đã kết thúc trước cả khi nó kịp bắt đầu. Ông lập tức bị ném vào một giải đấu Club World Cup phiên bản mở rộng đầy khốc liệt mà không có đủ thời gian để làm quen hay tìm hiểu các học trò mới.

Dù lọt vào đến bán kết, trận thua muối mặt 0-4 trước Paris Saint-Germain đã lập tức làm dấy lên những hoài nghi gay gắt về năng lực của ông, ngay cả khi Alonso còn chưa kịp ấm chỗ. Việc một CLB mang trong mình niềm kiêu hãnh hoàng gia như Real Madrid bị nhà vô địch châu Âu vùi dập đến 3 bàn chỉ sau 24 phút thi đấu tại sân vận động MetLife là điều không thể chấp nhận được đối với giới thượng tầng và các Madridista.

Mặc dù vậy, giai đoạn đầu mùa giải quốc nội diễn ra khá suôn sẻ. Alonso giành chiến thắng trong cả 6 trận đầu tiên tại La Liga và đánh bại Marseille tại Champions League. Nhưng tương tự như thảm kịch trước PSG, mỗi khi thất bại ập đến, chính cái cách mà Real Madrid thảm bại mới là thứ gây ra tổn thương nặng nề nhất.

Real Madrid đã dẫn trước kình địch Atletico Madrid 2-1, để rồi sụp đổ một cách vô giải thích và thua ngược với tỷ số kinh hoàng 2-5 tại Metropolitano. Đó là lần đầu tiên Atletico ghi được 5 bàn thắng vào lưới Los Blancos trong một trận đấu kể từ tháng 11 năm 1950. Trận thua đó tưởng chừng chỉ là một tai nạn nhất thời khi Real thắng liền 6 trận sau đó trên mọi đấu trường, bao gồm cả chiến thắng 2-1 trong trận El Clasico với Barcelona.

Thế nhưng, chính trận thắng Barca lại là ngòi nổ cho một cuộc khủng hoảng nội bộ. Phút 72, Alonso quyết định rút Vinicius Junior ra nghỉ để nhường chỗ cho Rodrygo. Tiền đạo người Brazil đã phản ứng đầy thất vọng bên ngoài đường biên và rời sân với tâm trạng bực bội.

Kể từ khoảnh khắc rạn nứt đó, mọi thứ bắt đầu tuột khỏi tầm kiểm soát của Alonso. Ông phải nhận trận thua đầu tiên tại Champions League khi trở lại mái nhà xưa Anfield của Liverpool, rồi tiếp tục bị cầm hòa thất vọng trong 3 trận đấu liên tiếp tại La Liga trước Rayo Vallecano, Elche và Girona.

Trận thua 0-2 ngay trên sân nhà trước Celta Vigo là giọt nước tràn ly, nơi các ngôi sao của Real hoàn toàn đánh mất kỷ luật và sự tôn trọng dành cho chiến lược gia xứ Basque. Ban lãnh đạo Real Madrid chính thức ra quyết định sa thải Alonso ngay sau thất bại 2-3 trước Barcelona trong trận chung kết Siêu cúp Tây Ban Nha.

Bất chấp những nốt trầm cay đắng đó, Alonso vẫn rời Real Madrid với tỷ lệ chiến thắng lên tới 71% (Thắng 24, Hòa 4, Thua 6) trên mọi đấu trường. Con số này giúp ông đứng thứ 6 trong lịch sử các HLV từng dẫn dắt Real Madrid ít nhất 25 trận.

Tuy nhiên, điểm yếu chí mạng của ông là việc thường xuyên hụt hơi trong các trận cầu lớn. Trận thua PSG có thể bào chữa do thiếu thời gian chuẩn bị, nhưng việc Real liên tục bị phơi áo trước Barcelona, Manchester City, Liverpool và Atletico dưới sự chỉ đạo của ông là một thực tế không thể chối cãi.

Liệu có khớp với Chelsea?

Vấn đề "sợ trận cầu lớn" của Alonso có thể sẽ là một bài toán nhức nhối đối với Chelsea. Cần nhớ rằng ở mùa giải năm nay, The Blues chỉ thắng được vỏn vẹn 3 trong tổng số 17 cuộc đối đầu với các đội bóng nằm ở nửa trên bảng xếp hạng Ngoại Hạng Anh (Hòa 6, Thua 8). Chỉ có 3 đội bóng nằm trong nhóm cầm đèn đỏ là có thành tích kiếm điểm tệ hơn họ khi đối đầu với top 10.

Nhưng bóng đá không phải là một phương trình tuyến tính đơn giản. Thành công vang dội của Alonso tại Leverkusen hoàn toàn có thể là một điểm tựa vững chắc để người hâm mộ Chelsea thắp lên hy vọng. Thay vì ngồi suy đoán, hãy nhìn thẳng vào các số liệu thống kê để xem triết lý của ông có thể mang lại điều gì cho Stamford Bridge vào mùa giải tới.

Tại Đức, Alonso đóng đinh thương hiệu của mình với hệ thống 3 trung vệ, hàng tiền vệ hình hộp, các hậu vệ biên bay bổng và một số 9 thực thụ. Nhưng khi về Sociedad hay Real Madrid, ông lại linh hoạt sử dụng sơ đồ 4 hậu vệ. Điều này chứng minh ông không hề bảo thủ hay bị đóng khung vào một hệ thống cố định.

Dù vậy, chính sự xáo trộn này đôi khi lại là nguyên nhân dẫn đến thất bại của ông tại Tây Ban Nha. Trong mùa giải vô địch Bundesliga 2023-24, Alonso sử dụng duy nhất sơ đồ 3-4-2-1 trong toàn bộ 34 trận đấu. Ngược lại, tại Madrid, trong vòng 19 trận tại La Liga, ông đã tung ra tới... 15 sơ đồ xuất phát khác nhau và không thể tìm ra một bộ khung cố định.

Tại Stamford Bridge, Alonso hoàn toàn sở hữu những con người phù hợp để tái lập sơ đồ 3-4-2-1 thần thánh. Nhưng bất kể sơ đồ nào, yêu cầu tiên quyết của ông là đội bóng phải kiểm soát được quả bóng. Tập thể Leverkusen mùa 2023-24 sở hữu tỷ lệ kiểm soát bóng trung bình lên tới 62.1% (cao nhất Bundesliga), con số này ở mùa tiếp theo là 59.6% (cao thứ hai) và Real Madrid dưới thời ông cũng đạt tỷ lệ 59.1% trước khi ông bị sa thải (cao thứ ba tại La Liga).

Tin mừng là phong cách ưa thích của Alonso về tốc độ luân chuyển và tính trực diện không quá khác biệt so với cách Chelsea đang vận hành. Điều này đồng nghĩa với việc quá trình làm quen và thích nghi của các cầu thủ với ông thầy mới sẽ được giảm thiểu xuống mức tối đa.

Chelsea hiện tại đang là đội bóng có tốc độ triển khai bóng trực diện lên phía trên chậm nhất tại Ngoại Hạng Anh mùa này (1.57 mét/giây) nhưng lại sở hữu số đường chuyền trung bình trong một chuỗi phối hợp cao thứ hai giải đấu (4.52 chuyền).

Hãy nhìn sang lăng kính của Alonso, trong mùa giải vô địch 2023-24, Bayer Leverkusen cũng là đội có tốc độ tiến bóng trực diện chậm nhất nước Đức (1.71 mét/giây) nhưng lại dẫn đầu giải đấu về số đường chuyền trong một chuỗi phối hợp (5.01 chuyền).

Một khía cạnh khác cần mổ xẻ là khả năng gây áp lực tầm cao. Khi Alonso mới đến nước Đức, Leverkusen không hề biết pressing. Thống kê PPDA (số đường chuyền trung bình đối phương thực hiện được trước khi phải nhận một hành động phòng ngự từ phía Leverkusen) lên tới 15.9, chỉ khá khẩm hơn mỗi Union Berlin (16.9). Họ cũng nằm trong nhóm lười đoạt bóng tầm cao nhất giải đấu với chỉ 169 lần.

Nhưng chỉ một mùa giải sau đó, khi đã thấm nhuần tư tưởng của Alonso, Leverkusen lột xác thành một con quái vật pressing khi thực hiện tới 367 tình huống thu hồi bóng tầm cao, bỏ xa đội xếp thứ hai tới 54 lần.

Xét trên bình diện 5 giải đấu hàng đầu châu Âu năm đó, chỉ có Manchester City của Pep Guardiola (10.9 lần/trận) là có số lần đòi lại bóng ở phần sân đối phương nhiều hơn Leverkusen (10.8 lần/trận).

Tại Real Madrid, các học trò của Alonso cũng cực kỳ xuất sắc ở khoản này khi có 166 lần đoạt bóng tầm cao, tung ra 41 cú dứt điểm và ghi được 7 bàn thắng từ các tình huống này, tất cả đều là những thông số dẫn đầu La Liga.

Chelsea phải chọn làm Leverkusen hay Real Madrid?

Công việc đầu tiên của Xabi Alonso tại Ngoại Hạng Anh có thể không phải là bến đỗ mà nhiều người từng mường tượng (như Liverpool hay Man City), nhưng có đầy đủ lý do để tin rằng ông sẽ gặt hái được quả ngọt tại đây.

Hiện tại, việc Chelsea có được tham dự cúp châu Âu mùa tới hay không vẫn đang bỏ ngỏ. Chiến thắng 2-1 trước Tottenham vừa qua giúp họ tạm leo lên vị trí thứ 8 trước vòng đấu cuối cùng. Nghe có vẻ kỳ quặc, nhưng việc không thể giành vé đi châu Âu hoàn toàn có thể là một phước lành ẩn giấu dành cho Alonso.

Hãy nhìn cái cách Manchester United hưởng lợi thế nào khi không phải cày ải vào giữa tuần ở mùa giải năm nay. Việc có thêm nhiều thời gian trên sân tập sẽ là thứ tài sản vô giá đối với một HLV luôn muốn tỉ mẩn nhào nặn và rèn giũa một đội hình gồm nhiều tài năng trẻ như Alonso.

Lý do lớn nhất, cốt lõi nhất đằng sau câu chuyện thần thoại của ông tại Leverkusen chính là việc toàn bộ câu lạc bộ, từ ban lãnh đạo, các nhân viên cho đến các cầu thủ đã cúi đầu một cách vô cùng khiêm nhường để đón nhận các ý tưởng của Alonso.

Ngược lại, tại Real Madrid, sự khiêm nhường là một thứ xa xỉ phẩm. Bất kỳ ai ở Bernabeu cũng có thể ra rả câu nói "Chúng tôi là CLB vĩ đại nhất thế giới" chỉ sau hai câu trò chuyện. Chính cái bóng quá lớn của sự ngạo nghễ đó đã biến chiếc ghế vị thuyền trưởng tại đây thành một nhiệm vụ bất khả thi đối với cả những bộ óc thiên tài nhất.

Bước sang Stamford Bridge, bạn sẽ phải mất rất nhiều thời gian để tìm ra một ai đó nghĩ rằng Chelsea ở gần với văn hóa của Leverkusen hơn là Real Madrid. Nhưng thực tế tàn nhẫn buộc họ phải tỉnh mộng để nhìn nhận rõ họ đang đứng ở đâu và cần phải đi về đâu.

Giới thượng tầng của Chelsea, đặc biệt là các ông chủ người Mỹ, bắt buộc phải kiềm chế ham muốn can thiệp thô bạo vào chuyên môn như cách họ từng làm trong quá khứ. Bằng không, việc họ bỏ ra một đống tiền để mang Xabi Alonso về London cũng chỉ là một canh bạc thất bại.