Phân biệt văn hóa cổ vũ Ultras nhiệt thành và Hooligan bạo …

Tuy nhiên, đằng sau sự cuồng nhiệt ấy là những ranh giới mong mong giữa lòng trung thành thuần túy và sự quá khích nguy hiểm.

Trong ngôn ngữ bóng đá, người hâm mộ và giới truyền thông thường xuyên bắt gặp hai thuật ngữ: Ultras và Hooligan. Dù đều đại diện cho nhóm CĐV cuồng nhiệt nhất của một câu lạc bộ, bản chất, tư tưởng, hành vi và lịch sử phát triển của hai nhóm này lại hoàn toàn trái ngược. Hãy cùng giải mã và phân biệt rõ ràng hai khái niệm văn hóa cổ vũ này qua những ví dụ thực tế.

Nguồn gốc, bản chất và những biểu tượng của văn hóa Ultras

Thuật ngữ Ultras bắt nguồn từ tiếng Ý, có nghĩa là "vượt qua giới hạn" hay "trên mức thông thường". Phong trào Ultras sơ khai xuất hiện vào cuối những năm 1960 tại Ý, tiêu biểu là nhóm Fossa dei Leoni (thành lập năm 1968 ủng hộ AC Milan) hay Boys San (thành lập năm 1969 ủng hộ Inter Milan), trước khi lan rộng ra toàn châu Âu và Nam Mỹ.

Ultras không đơn thuần là những người đến sân xem bóng đá, họ biến khán đài (thường là khu vực khán đài đứng đằng sau cầu môn) thành một sân khấu nghệ thuật hoành tráng. Mục tiêu tối thượng của Ultras là tạo ra bầu không khí tiếp năng lượng mãnh liệt nhất cho đội nhà và gây áp lực tâm lý khủng khip lên đối thủ.

Ví dụ điển hình về văn hóa Ultras đỉnh cao

- "Bức tường vàng" của Borussia Dortmund: Hơn 25.000 Ultras lấp đầy khán đài đứng phía Nam sân Signal Iduna Park, tạo nên một "bức tường" màu vàng-đen khổng lồ với tiếng hát gầm vang liên tục 90 phút và các bức Tifo biến ảo nghẹt thở.

- Tifo nghệ thuật tại Derby della Madonnina: Các hội Ultras của AC Milan (Curva Sud) và Inter Milan luôn biến mỗi trận derby thành cuộc đấu trí nghệ thuật. Họ dành hàng tháng trời thiết kế các bức tranh Tifo phủ kín 3 tầng khán đài với quy mô hàng ngàn mét vuông để uy hiếp đối thủ.

Nguồn gốc, bản chất và mảng tối bạo lực của Hooligan

Trái ngược với vẻ đẹp rực rỡ và tính nghệ thuật của Ultras, Hooligan là thuật ngữ gắn liền với bạo lực, phá hoại và các hành vi lệch chuẩn xã hội.

Thuật ngữ này bắt nguồn từ nước Anh vào cuối thế kỷ 19, lấy theo tên của Patrick Hooligan, một kẻ hung hãn khét tiếng tại London. Làn sóng Hooliganism bùng nổ dữ dội nhất tại Anh vào những năm 1970 và 1980, biến bóng đá xứ sở sương mù thành "căn bệnh hiểm nghèo của nước Anh" (The English Disease).

Hooligan không quan tâm nhiều đến diễn biến chiến thuật hay màn trình diễn của các cầu thủ trên sân. Mục đích duy nhất của họ khi xuất hiện là tìm kiếm sự đụng độ với nhóm CĐV đối phương, khiêu khích lực lượng cảnh sát và đập phá cơ sở vật chất xung quanh khu vực thi đấu.

Các vết đen lịch sử gắn liền với Hooligan

- Băng nhóm "Inter City Firm" (ICF) của West Ham: Một trong những nhóm Hooligan khét tiếng nhất nước Anh thập niên 1980. ICF thường di chuyển bằng tàu hỏa thông thường thay vì tàu chở CĐV để qua mắt cảnh sát, tấn công CĐV đối phương và để lại tấm thiệp với dòng chữ ngạo mạn: "Chúc mừng, bạn vừa chạm trán ICF".

- Thảm họa Heysel năm 1985: Trước trận chung kết Cúp C1 giữa Liverpool và Juventus tại Brussels (Bỉ), nhóm Hooligan Liverpool đã tràn sang tấn công CĐV Juventus, làm sập một bức tường khán đài khiến 39 người chết và hàng trăm người bị thương. Sự cố này khiến các CLB Anh bị cấm thi đấu tại cúp châu Âu suốt 5 năm.

Các điểm phân biệt trực diện giữa Ultras và Hooligan

- Về mục đích tối thượng: Ultras hoạt động nhằm mục đích tiếp sức cho đội bóng và tôn vinh bản sắc câu lạc bộ. Trong khi đó, Hooligan tập trung vào việc ẩu đả, gây rối và phô trương sức mạnh bạo lực.

- Về không gian hoạt động: Ultras bùng nổ năng lượng ngay trên khán đài sân vận động (đặc biệt là khu vực Curva sau cầu môn). Ngược lại, Hooligan thường tìm cách giao chiến ở đường phố, các quán bar hoặc bên ngoài khu vực thi đấu.

- Về hình thức thể hiện: Ultras ghi dấu ấn bằng Tifo nghệ thuật, đại kỳ, pháo sáng và các bài hát truyền thống vang dội liên tục. Hooligan thể hiện sự hiện diện bằng cách ném chai lọ, sử dụng vũ khí tự chế và đập phá tài sản công cộng.

- Về tính chất tổ chức: Ultras có cấu trúc bài bản, có thủ lĩnh (Capo) xướng ngôn và quy định kỷ luật nội bộ khắt khe. Hooligan tổ chức theo dạng các băng nhóm (Firm) thiên về tính chất bạo lực đường phố.

- Về thái độ với trận đấu: Với Ultras, bóng đá và 90 phút trên sân là trung tâm của mọi hoạt động. Với Hooligan, trận đấu chỉ là cái cớ thuận tiện để tụ tập và châm ngòi cho các cuộc đụng độ.

Ranh giới mong manh và sự biến tướng nguy hiểm

Mặc dù có lý tưởng hoàn toàn khác biệt, ranh giới giữa Ultras và Hooligan đôi khi trở nên vô cùng mong mong trong thực tế.

Tại một số khu vực như Đông Âu, Nam Mỹ hay Bắc Phi, nhiều hội Ultras đã bị biến tướng nghiêm trọng. Tình yêu cuồng nhiệt ban đầu bị thay thế bởi tư tưởng cực đoan, phân biệt chủng tộc hoặc bị các phe phái chính trị thao túng.

- Trận derby đẫm máu Superclasico (Argentina): Cuộc chạm trán giữa Boca Juniors và River Plate luôn tiềm ẩn nguy cơ bạo loạn. Các hội Ultras cực đoan (được gọi là Barra Bravas) kiểm soát cả việc tuồn vé đen, ma túy và sẵn sàng nổ súng thanh toán lẫn nhau trên đường phố.

- Xung đột EURO 2016 tại Marseille: Cuộc va chạm đẫm máu giữa hàng trăm Ultras biến tướng của Nga và các Hooligan Anh trước trận đấu tại Marseille đã biến thành một cuộc bạo loạn đường phố thực sự, buộc UEFA phải đe dọa loại cả hai đội tuyển khỏi giải đấu.

Tuy nhiên, việc đánh đồng toàn bộ Ultras với Hooligan là một định kiến sai lầm. Rất nhiều hội Ultras lớn trên thế giới vẫn duy trì văn hóa cổ vũ văn minh, tích cực tham gia các hoạt động từ thiện và đấu tranh bảo vệ quyền lợi chính đáng của CĐV truyền thống trước sự thương mại hóa bóng đá.

Những hiểu lầm phổ biến về Ultras và Hooligan

Trong đời sống bóng đá hiện đại, do cách đưa tin đôi khi thiếu sâu sát của truyền thông đại chúng, người hâm mộ thường mắc phải những hiểu lầm nghiêm trọng sau:

Hiểu lầm 1: "Cứ đốt pháo sáng hay mặc đồ đen trên khán đài đều là Hooligan"

Sự thật: Pháo sáng là một phần văn hóa trình diễn thị giác độc đáo của Ultras nhằm tạo không khí cuồng nhiệt. Việc mặc trang phục đen (Black Block) là phong cách thể hiện sự gắn kết tính tập thể của nhóm Ultras. Chỉ khi pháo sáng bị ném xuống sân gây nguy hiểm hoặc phục vụ mục đích tấn công con người, nó mới bị coi là hành vi bạo lực kiểu Hooligan.

Hiểu lầm 2: "Ultras và Hooligan là một, chỉ khác tên gọi ở Anh và Châu Âu"

Sự thật: Đây là hai khái niệm mang bản chất hoàn toàn khác nhau. Nước Anh là cái nôi của Hooliganism (thiên về bạo lực đường phố), trong khi nước Ý là nơi khai sinh ra Ultras (thiên về văn hóa cổ vũ khán đài). Một hội Ultras chân chính luôn từ chối bạo lực phi lý và lấy tình yêu đội bóng làm cốt lõi.

Hiểu lầm 3: "Ultras là những nhóm tội phạm tự phát, vô tổ chức"

Sự thật: Trái ngược hoàn toàn với suy nghĩ này, các hội Ultras lớn có hệ thống quản lý vô cùng chặt chẽ. Họ có ban tài chính, ban thiết kế Tifo, ban truyền thông và nhóm thủ lĩnh điều hành cực kỳ kỷ luật. Thậm chí nhiều hội Ultras còn đứng ra thương lượng trực tiếp với ban lãnh đạo CLB về giá vé cho CĐV truyền thống.

Hiểu lầm 4: "Anh đã sạch bóng Hooligan, còn Châu Âu thì tràn ngập Ultras độc hại"

Sự thật: Nước Anh dập tắt Hooliganism bằng luật pháp cứng rắn và giá vé đắt đỏ, nhưng bạo lực chỉ chuyển từ trong sân ra các quán bar hay các chuyến làm khách ở nước ngoài. Trong khi đó, phần lớn các hội Ultras tại Châu Âu (như ở Đức, Pháp) lại là nhân tố tích cực trong việc bảo vệ bóng đá cộng đồng và chống lại sự thương mại hóa thái quá.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Câu hỏi 1: Pháo sáng trên khán đài là đặc trưng của Ultras hay Hooligan?

Trả lời: Pháo sáng xuất phát từ văn hóa Ultras nhằm tạo bầu không khí rực rỡ và cuồng nhiệt. Tuy nhiên, việc cố tình ném pháo sáng xuống mặt cỏ hoặc nhắm vào CĐV đối phương là hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng.

Câu hỏi 2: Nước Anh đã dập tắt nạn Hooliganism bằng cách nào?

Trả lời: Chính phủ Anh dưới thời Thủ tướng Margaret Thatcher kết hợp với Báo cáo Taylor sau thảm họa Hillsborough (1989) đã dỡ bỏ khán đài đứng, bắt buộc lắp ghế ngồi, trang bị hệ thống camera giám sát (CCTV) dày đặc, tăng mức án phạt tù và cấm vĩnh viễn các CĐV quá khích đến sân.

Văn hóa cổ vũ là một phần không thể tách rời của bóng đá đỉnh cao. Ultras mang đến dòng máu cuồng nhiệt, sắc màu nghệ thuật và linh hồn cho các khán đài, trong khi Hooligan là mảng tối bạo lực cần bị lên án và loại bỏ hoàn toàn. Việc hiểu đúng và phân biệt rõ ràng hai khái niệm này sẽ giúp người hâm mộ xây dựng một văn hóa thưởng thức bóng đá văn minh, trọn vẹn.