Lịch sử U20 World Cup: Từ Maradona đến kỳ tích Morocco

FIFA U20 World Cup, tiền thân là giải Vô địch Bóng đá Trẻ Thế giới (FIFA World Youth Championship), là giải đấu danh giá nhất dành cho cấp độ đội tuyển trẻ trên toàn cầu. Được tổ chức hai năm một lần, đây không chỉ là sân khấu tranh tài của những nền bóng đá hùng mạnh mà còn là nơi phát hiện, mài giũa những viên ngọc thô trở thành siêu sao vĩ đại như Diego Maradona hay Lionel Messi.

Tổng quan và Nguồn gốc hình thành

Ý tưởng và sự ra đời (1977)

Giải đấu được khai sinh vào năm 1977 dưới tên gọi FIFA World Youth Championship. Sự ra đời của giải đấu gắn liền với tầm nhìn của Chủ tịch FIFA lúc bấy giờ là ông Joao Havelange. Trong chiến dịch tranh cử năm 1974, ông đã cam kết tạo ra một sân chơi toàn cầu cho bóng đá trẻ nhằm thúc đẩy sự phát triển tài năng và mở rộng tầm ảnh hưởng của môn thể thao vua đến các khu vực đang phát triển.

Giải đấu đầu tiên được tổ chức tại Tunisia từ ngày 27/6 đến 10/7/1977. Đây là sự kiện mang tính lịch sử khi lần đầu tiên một giải đấu toàn cầu của FIFA được tổ chức tại Châu Phi. Giải đấu khởi đầu với 16 đội tham dự, và Liên Xô (cũ) đã trở thành nhà vô địch đầu tiên sau khi đánh bại Mexico trong loạt sút luân lưu căng thẳng tại trận chung kết. Sự kiện này cũng đánh dấu sự hợp tác thương mại quan trọng giữa FIFA và các nhà tài trợ như Coca-Cola, tạo nền tảng tài chính cho bóng đá trẻ.

Đổi tên và tái định vị thương hiệu

Từ năm 2007, giải đấu chính thức được đổi tên thành FIFA U20 World Cup. Việc đổi tên này nhằm mục đích đồng bộ hóa hệ thống các giải đấu của FIFA, phản ánh chính xác tiêu chí giới hạn độ tuổi (cầu thủ phải sinh vào hoặc sau ngày 1 tháng 1 của năm trước năm tổ chức giải), đồng thời khẳng định vị thế uy tín chỉ xếp sau World Cup cấp đội tuyển quốc gia.

Thể thức thi đấu và Quy trình vòng loại

Quy mô và Thể thức

Kể từ năm 1997, giải đấu đã mở rộng quy mô lên 24 đội tuyển, chia làm 6 bảng đấu. Các đội thi đấu vòng tròn một lượt tính điểm. Hai đội đứng đầu mỗi bảng cùng 4 đội xếp thứ ba có thành tích tốt nhất sẽ giành quyền vào vòng loại trực tiếp.

Các trận đấu diễn ra trong 90 phút chính thức. Ở vòng knock-out, nếu có tỷ số hòa, hai đội sẽ thi đấu thêm hai hiệp phụ (mỗi hiệp 15 phút) và sút luân lưu nếu cần thiết. Công nghệ VAR (Video Assistant Referee) bắt đầu được thử nghiệm từ giải đấu năm 2017 tại Hàn Quốc và hiện đã trở thành tiêu chuẩn bắt buộc.

Phân bổ suất tham dự

Suất tham dự Vòng chung kết được phân bổ dựa trên sức mạnh và quy mô của 6 liên đoàn châu lục thông qua các giải vô địch U19 hoặc U20 khu vực. Tính đến giải đấu năm 2025 tại Chile, sự phân bổ suất (không tính chủ nhà) thường thấy như sau:

UEFA (Châu Âu): 5 suất

CONMEBOL (Nam Mỹ): 4-5 suất (tùy thuộc chủ nhà)

AFC (Châu Á), CAF (Châu Phi), CONCACAF (Bắc-Trung Mỹ & Caribe): 4 suất mỗi khu vực

OFC (Châu Đại Dương): 2 suất

Lịch sử phát triển và Các cột mốc đáng nhớ

Kỷ nguyên sơ khai và sự thống trị của Nam Mỹ - Châu Âu (1977–1990)

Trong thập kỷ đầu tiên, giải đấu là cuộc đua song mã giữa các đại diện Châu Âu và Nam Mỹ. Sau chức vô địch mở màn của Liên Xô (1977), Argentina bắt đầu khẳng định vị thế với danh hiệu năm 1979 tại Nhật Bản – giải đấu mà thế giới lần đầu tiên chứng kiến phép màu của Diego Maradona. Brazil cũng nhanh chóng bắt kịp với các chức vô địch năm 1983 và 1985. Bồ Đào Nha với "Thế hệ vàng" (Luis Figo, Rui Costa) đã tạo nên tiếng vang lớn khi vô địch hai lần liên tiếp vào năm 1989 và 1991.

Kỷ nguyên mở rộng và Sự trỗi dậy của Argentina (1995–2007)

Giai đoạn này chứng kiến sự thống trị tuyệt đối của Argentina. Với công tác đào tạo trẻ vượt trội, La Albiceleste đã giành tới 5 chức vô địch trong khoảng thời gian này (1995, 1997, 2001, 2005, 2007). Đáng chú ý nhất là giải đấu năm 2005 tại Hà Lan, nơi Lionel Messi tỏa sáng rực rỡ với cú đúp giải thưởng Quả bóng Vàng và Vua phá lưới, mở ra kỷ nguyên thành công cho bóng đá Argentina sau này.

Tính cạnh tranh toàn cầu và Những bất ngờ (2009–2025)

Từ năm 2009, trật tự bóng đá trẻ thế giới bắt đầu có sự thay đổi lớn.

2009: Ghana trở thành đội bóng Châu Phi đầu tiên đăng quang sau khi đánh bại Brazil trên chấm luân lưu.

2013-2019: Các đại diện Châu Âu như Pháp (2013), Serbia (2015), Anh (2017) và Ukraine (2019) liên tục vô địch, phá vỡ thế độc tôn của Nam Mỹ.

2023: Uruguay mang cúp vàng về lại Nam Mỹ sau chiến thắng trước Ý.

2025: Một cột mốc lịch sử mới được thiết lập khi Morocco lên ngôi vô địch ngay tại Chile. Trong trận chung kết, đại diện Bắc Phi đã xuất sắc đánh bại "gã khổng lồ" Argentina với tỷ số 2-0, đánh dấu lần thứ hai lục địa đen sở hữu danh hiệu này.

Các kỷ lục và Thống kê nổi bật

Quốc gia giàu thành tích nhất

Tính đến sau giải đấu năm 2025, Argentina và Brazil vẫn là hai thế lực vĩ đại nhất của giải đấu:

Argentina: 6 lần vô địch (1979, 1995, 1997, 2001, 2005, 2007).

Brazil: 5 lần vô địch (1983, 1985, 1993, 2003, 2011) và giữ kỷ lục 9 lần vào chung kết.

Các đội 2 lần vô địch: Bồ Đào Nha (1989, 1991).

Các đội đã vô địch 1 lần: Ukraine (2019), Uruguay (2023), Morocco (2025).

Kỷ lục cá nhân và trận đấu

Cầu thủ ghi nhiều bàn nhất lịch sử giải đấu: Javier Saviola (Argentina) với 11 bàn thắng vào năm 2001.

Cầu thủ ghi nhiều bàn nhất trong một trận: Erling Haaland (Na Uy) ghi 9 bàn vào lưới Honduras năm 2019.

Trận đấu có tỷ số đậm nhất: Na Uy 12–0 Honduras (2019).

Trận đấu nhiều bàn thắng nhất: Brazil 10–3 Hàn Quốc (1997).

Lượng khán giả kỷ lục: Trận chung kết năm 1991 giữa Bồ Đào Nha và Brazil tại Lisbon đã thu hút 127.000 khán giả đến sân.

Sân vận động và Công tác tổ chức

Việc lựa chọn nước chủ nhà được FIFA thực hiện thông qua quy trình đấu thầu khắt khe, thường xoay tua giữa các liên đoàn để đảm bảo tính toàn cầu.

Sự cố năm 2023: Indonesia ban đầu được chọn đăng cai năm 2021 (bị hủy do COVID-19) và sau đó là 2023. Tuy nhiên, do các vấn đề chính trị liên quan đến sự tham gia của Israel, FIFA đã tước quyền đăng cai của Indonesia và trao lại cho Argentina vào phút chót.

Chủ nhà 2025 - Chile: Chile đăng cai giải đấu thành công rực rỡ với trận chung kết tổ chức tại Estadio Nacional Julio Martínez Pradanos (Santiago) có sức chứa hơn 48.000 chỗ ngồi. Đây là lần thứ hai Chile tổ chức giải (lần đầu năm 1987).

Tương lai 2027: Giải đấu dự kiến sẽ được đồng đăng cai bởi Azerbaijan (UEFA) và Uzbekistan (AFC), đánh dấu xu hướng liên minh tổ chức để chia sẻ nguồn lực.

Hồ sơ giải đấu

Nếu quan tâm đến một phiên bản khác của World Cup, bạn đọc có thể tham khảo bài viết Lịch sử U17 World Cup: Bệ phóng vĩ đại của những tài năng bóng đá thế giới