Lịch sử giải Liga Portugal: Đế chế Tam đại gia thống trị 9 …

1. Bối cảnh ra đời và Giai đoạn cải cách (1934 – 1938)

Trước khi hệ thống bóng đá Bồ Đào Nha được cải tổ vào năm 1938, quốc gia này tồn tại song song hai khái niệm thi đấu. Một giải đấu thử nghiệm theo thể thức vòng tròn mang tên "Campeonato da Liga" (Giải vô địch Liên đoàn) được tổ chức từ năm 1934. Đội vô địch giải này được công nhận là "Nhà vô địch Liên đoàn".

Tuy nhiên, vào thời điểm đó, giải đấu phổ biến hơn và được xem là thước đo xác định nhà vô địch Bồ Đào Nha thực thụ lại là "Campeonato de Portugal" (Giải vô địch Bồ Đào Nha), được tổ chức theo thể thức loại trực tiếp (tương tự như Cúp Quốc gia ngày nay).

Sự cải tổ mang tính bước ngoặt diễn ra vào năm 1938. Liên đoàn bóng đá Bồ Đào Nha quyết định giải đấu theo thể thức vòng tròn sẽ là giải đấu quan trọng nhất để xác định nhà vô địch quốc gia. Từ năm 1938 đến 1999, giải đấu mang tên chính thức là Campeonato Nacional da Primeira Divisao (Giải Vô địch Quốc gia Hạng Nhất) hoặc đơn giản là Primeira Divisao.

Trong mùa giải đầu tiên dưới thể thức mới (1934-35), Porto là đội bóng đầu tiên đăng quang ngôi vô địch.

2. Thể thức thi đấu và sự phát triển số lượng đội

Qua hơn 9 thập kỷ tồn tại, số lượng đội bóng tham dự Primeira Liga đã có nhiều biến động, phản ánh sự phát triển của bóng đá Bồ Đào Nha qua từng thời kỳ:

1934–1939: 8 đội.

1941–1942: Tăng lên 12 đội để thu nhận các nhà vô địch vùng Braga và Algarve.

1946–1971: 14 đội.

1971–1987: 16 đội.

1987–1989: Đỉnh điểm với 20 đội.

2014–nay: Ổn định ở con số 18 đội.

Hiện tại, giải đấu quy tụ 18 câu lạc bộ thi đấu theo thể thức vòng tròn hai lượt (sân nhà - sân khách), tổng cộng 34 vòng đấu. Hai đội đứng cuối bảng sẽ xuống hạng trực tiếp xuống Liga Portugal 2, trong khi các vị trí đầu bảng sẽ cạnh tranh suất tham dự UEFA Champions League, Europa League và Conference League.

3. "Os Tres Grandes" – Thế chân vạc quyền lực

Lịch sử Primeira Liga không thể tách rời khái niệm "Os Tres Grandes" (Tam đại gia), bao gồm ba câu lạc bộ quyền lực nhất: S.L. Benfica, FC Porto và Sporting CP.

Sự thống trị của bộ ba này là một hiện tượng hiếm thấy ở bất kỳ giải đấu lớn nào khác trên thế giới. Tính đến hết mùa giải 2024-2025, trong tổng số các chức vô địch đã được trao, chỉ có đúng hai lần chiếc cúp bạc tuột khỏi tay ba đội bóng này:

C.F. Os Belenenses (mùa giải 1945–46).

Boavista F.C. (mùa giải 2000–01).

Thành tích cụ thể của Tam đại gia (tính đến 2025):

S.L. Benfica: 38 lần vô địch. Đây là CLB giàu truyền thống nhất với kỷ lục 2 lần vô địch cúp C1 châu Âu liên tiếp.

FC Porto: 30 lần vô địch. Đội bóng giàu thành tích nhất trên đấu trường quốc tế của Bồ Đào Nha (7 danh hiệu quốc tế kể từ năm 1987).

Sporting CP: 21 lần vô địch. Nổi tiếng với lò đào tạo trẻ trứ danh và sự trỗi dậy mạnh mẽ trong thập niên 2020.

Sự phân hóa này dẫn đến một đặc điểm xã hội học trong bóng đá Bồ Đào Nha: Hầu hết người hâm mộ đều chọn một trong ba đội "Os Tres Grandes" làm đội bóng chính để cổ vũ, trong khi đội bóng địa phương chỉ là lựa chọn thứ hai.

4. Những cột mốc và Kỷ lục lịch sử

Lịch sử Primeira Liga ghi nhận những kỷ lục khó tin, phản ánh các giai đoạn cực thịnh của từng đội bóng:

Mùa giải bất bại:

Benfica (1972–73): Đội đầu tiên vô địch mà không thua trận nào (28 thắng, 2 hòa), đạt hiệu suất 96,7% điểm số. Đây cũng là giai đoạn Benfica thiết lập kỷ lục 29 trận thắng liên tiếp.

Porto (2010–11): Dưới thời Andre Villas-Boas, Porto vô địch bất bại với 27 thắng, 3 hòa.

Porto (2012–13): Một lần nữa vô địch bất bại (24 thắng, 6 hòa).

Chuỗi trận bất bại dài nhất: FC Porto nắm giữ kỷ lục với 58 trận bất bại tại giải VĐQG, kéo dài từ tháng 11/2020 đến tháng 4/2022.

Vua phá lưới mọi thời đại: Huyền thoại Fernando Peyroteo của Sporting CP là chân sút vĩ đại nhất với 332 bàn thắng. Hiệu suất ghi bàn của ông được xem là kỷ lục thế giới khó ai phá vỡ trong bóng đá hiện đại.

Cầu thủ ra sân nhiều nhất: Manuel Fernandes với 486 lần ra sân.

5. Sân vận động và văn hóa khán giả

Do sự chênh lệch về lượng cổ động viên, các sân vận động tại Primeira Liga có sự phân hóa rõ rệt về quy mô:

Nhóm "Big Three": Sở hữu các sân vận động đạt chuẩn 5 sao của UEFA với sức chứa lớn:

Estadio da Luz (Benfica): ~65.000 chỗ.

Estadio Jose Alvalade (Sporting CP): ~50.000 chỗ.

Estadio do Dragao (Porto): ~50.000 chỗ.

Các CLB khác: Thường sở hữu sân vận động nhỏ hơn, từ 5.000 đến 30.000 chỗ.

Trong các mùa giải gần đây (2023–2025), giải đấu đã ghi nhận sự tăng trưởng kỷ lục về lượng khán giả đến sân nhờ chiến dịch "Bóng đá là Bạn" (Football is You), đưa lượng khán giả trung bình vượt mốc 12.000 người/trận – con số cao nhất kể từ thập niên 90.

6. Thị trường chuyển nhượng: Doanh nghiệp bóng đá

Primeira Liga được mệnh danh là "cửa ngõ châu Âu" đối với các tài năng từ Nam Mỹ (đặc biệt là Brazil và Argentina). Các CLB Bồ Đào Nha vận hành theo mô hình kinh doanh cầu thủ cực kỳ hiệu quả: Mua rẻ (hoặc đào tạo) và bán với giá kỷ lục.

Những thương vụ bán cầu thủ đắt giá nhất lịch sử giải đấu:

João Felix (Benfica sang Atlético Madrid): 126 triệu euro.

Enzo Fernandez (Benfica sang Chelsea): 121 triệu euro.

Darwin Nunez (Benfica sang Liverpool): 75 triệu euro.

Ruben Dias (Benfica sang Man City): 68 triệu euro.

Viktor Gyokeres (Sporting CP sang Arsenal): 63,5 triệu Euro.

7. Tên gọi thương mại

Kể từ năm 2002, tên gọi của giải đấu thường gắn liền với các nhà tài trợ lớn:
2002–2005: SuperLiga Galp Energia.

2005–2006: Liga betandwin.com.

2006–2008: bwin LIGA.

2008–2010: Liga Sagres.

2010–2014: Liga ZON Sagres.

2014–2021: Liga NOS.

2021–2023: Liga Portugal Bwin.

2023–nay: Liga Portugal Betclic.

Hồ sơ giải Liga Portugal