Lịch sử ĐTQG Xứ Wales: Nơi khai sinh trận bóng đá quốc tế đ…

Đội tuyển bóng đá quốc gia Xứ Wales (biệt danh: Những chú Rồng - The Dragons) là đội tuyển đại diện cho Xứ Wales trên bình diện bóng đá quốc tế.

1. Giai đoạn hình thành và những năm đầu (1876 – 1945)

Xứ Wales là một trong những quốc gia tiên phong của bóng đá thế giới. Đội tuyển này thi đấu trận quốc tế đầu tiên vào ngày 25/3/1876 gặp Scotland tại Glasgow (thua 0-4), trở thành đội tuyển quốc tế lâu đời thứ ba trong lịch sử. Một năm sau, trận đấu quốc tế đầu tiên trên đất Xứ Wales được tổ chức tại sân Racecourse Ground, Wrexham.

Trong những thập kỷ đầu, bóng đá Xứ Wales chủ yếu xoay quanh giải đấu British Home Championship (Giải vô địch các quốc gia thuộc Vương quốc Anh), tranh tài cùng Anh, Scotland và Ireland (sau này là Bắc Ireland). Xứ Wales đã vô địch giải đấu này 12 lần (7 lần vô địch độc lập và 5 lần đồng vô địch).

Hiệp hội bóng đá Xứ Wales (FAW) gia nhập FIFA năm 1910. Tuy nhiên, do những mâu thuẫn về quy chế trả lương cho cầu thủ nghiệp dư, các quốc gia thuộc Vương quốc Anh đã rút khỏi FIFA vào năm 1928, khiến Xứ Wales không tham dự ba kỳ World Cup đầu tiên (1930, 1934, 1938). Phải đến sau Thế chiến II, năm 1946, Xứ Wales cùng các quốc gia láng giềng mới tái gia nhập FIFA.

2. Thập niên 1950: Thế hệ vàng đầu tiên và World Cup 1958

Thập niên 1950 được coi là kỷ nguyên vàng đầu tiên của bóng đá Xứ Wales với những ngôi sao như John Charles, Ivor Allchurch, Cliff Jones và Jack Kelsey.

Hành trình kỳ lạ đến Thụy Điển 1958:

Tại vòng loại World Cup 1958, Xứ Wales ban đầu đứng nhì bảng và bị loại. Tuy nhiên, tình hình chính trị tại Trung Đông đã tạo ra một cơ hội hy hữu. Israel giành chiến thắng ở khu vực Á-Phi do các đối thủ từ chối thi đấu.

FIFA quy định không đội nào được dự VCK World Cup mà không đá trận nào (trừ chủ nhà và ĐKVĐ), nên đã tổ chức bốc thăm tìm một đội nhì bảng tại châu Âu để đá play-off với Israel. Xứ Wales may mắn được chọn. Họ đánh bại Israel trong cả hai lượt trận với cùng tỷ số 2-0 để lần đầu tiên giành vé dự World Cup.

Dấu ấn tại VCK:

Tại Thụy Điển, Xứ Wales hòa cả ba trận vòng bảng trước Hungary, Mexico và Thụy Điển. Họ đánh bại Hungary trong trận play-off để vào Tứ kết gặp Brazil. Không may mắn cho "Rồng đỏ", ngôi sao lớn nhất John Charles dính chấn thương và vắng mặt. Xứ Wales thi đấu kiên cường nhưng thất bại 0-1 bởi bàn thắng duy nhất của cầu thủ 17 tuổi Pelé. Đây là thành tích tốt nhất của họ tại World Cup trong hơn nửa thế kỷ sau đó.

3. Giai đoạn 1960 – 2000: Những lần lỡ hẹn đáng tiếc

Trong suốt 4 thập kỷ tiếp theo, lịch sử bóng đá Xứ Wales gắn liền với những thất bại sát nút tại các vòng loại giải đấu lớn.

Euro 1976: Dưới sự dẫn dắt của HLV Mike Smith, Xứ Wales đứng đầu vòng loại và lọt vào Tứ kết (thể thức cũ đá lượt đi-về, chưa tính là VCK). Họ thua Nam Tư với tổng tỷ số 1-3 và lỡ hẹn với VCK tổ chức tại Nam Tư.

Vòng loại World Cup 1978 & 1986: Những thất bại gây tranh cãi trước Scotland (phạt đền tranh cãi) và Iceland khiến Xứ Wales bị loại chỉ vì hiệu số bàn thắng bại.

Bi kịch năm 1993: Tại vòng loại World Cup 1994, Xứ Wales sở hữu đội hình mạnh với Ian Rush, Mark Hughes, Ryan Giggs. Trong trận quyết định gặp Romania, khi tỷ số đang là 1-1, Paul Bodin đá hỏng quả phạt đền. Ngay sau đó, Romania ghi bàn ấn định chiến thắng 2-1, chấm dứt giấc mơ Mỹ của người Wales.

Giai đoạn cuối thập niên 90 chứng kiến sự sa sút dưới thời HLV Bobby Gould, trước khi Mark Hughes tiếp quản và vực dậy đội bóng. Dù vậy, họ vẫn thất bại trước Nga ở trận play-off Euro 2004 sau bê bối dương tính doping của cầu thủ Nga Yegor Titov (nhưng kết quả trận đấu vẫn được giữ nguyên).

4. Cuộc cách mạng của Gary Speed và Kỷ nguyên Chris Coleman (2010 – 2017)

Sau giai đoạn khủng hoảng và tụt xuống vị trí 117 trên bảng xếp hạng FIFA (tháng 8/2011), bóng đá Xứ Wales bắt đầu quá trình tái thiết mạnh mẽ.

Di sản của Gary Speed:

Được bổ nhiệm cuối năm 2010, Gary Speed đã chuyên nghiệp hóa toàn bộ hệ thống đội tuyển và trao băng đội trưởng cho Aaron Ramsey (20 tuổi). Dưới thời Speed, Xứ Wales thăng tiến vượt bậc. Tuy nhiên, sự ra đi đột ngột của ông vào tháng 11/2011 là một cú sốc lớn.

Kỳ tích Euro 2016:

Chris Coleman kế nhiệm và tiếp tục nền tảng của Speed. Tại vòng loại Euro 2016, Xứ Wales thi đấu xuất sắc và giành vé đến Pháp. Đây là giải đấu lớn đầu tiên của họ sau 58 năm.

Tại VCK Euro 2016, Xứ Wales tạo nên cơn địa chấn:

Đứng đầu bảng B (trên cả Anh, Nga và Slovakia).

Thắng Bắc Ireland 1-0 ở vòng 16 đội.

Ngược dòng đánh bại đội tuyển số 2 thế giới lúc đó là Bỉ với tỷ số 3-1 tại Tứ kết nhờ các bàn thắng của Ashley Williams, Hal Robson-Kanu và Sam Vokes.

Dừng bước tại Bán kết trước đội vô địch sau đó là Bồ Đào Nha (thua 0-2). Thành tích này đưa Xứ Wales lên hạng 8 thế giới (tháng 10/2015), vị trí cao nhất trong lịch sử của họ.

5. Giai đoạn hiện đại: Trở lại World Cup và thời hậu Gareth Bale

Dưới thời Ryan Giggs và Rob Page:

Ryan Giggs dẫn dắt đội giành vé dự Euro 2020 (tổ chức năm 2021). Do các vấn đề pháp lý của Giggs, trợ lý Rob Page nắm quyền chỉ đạo. Tại Euro 2020, Xứ Wales vượt qua vòng bảng nhưng thua Đan Mạch 0-4 ở vòng 16 đội.

Dấu ấn lớn nhất của Rob Page là chiến dịch vòng loại World Cup 2022. Xứ Wales lần lượt đánh bại Áo và Ukraine ở loạt play-off để giành vé đến Qatar, chấm dứt 64 năm chờ đợi. Tuy nhiên, tại VCK World Cup 2022, đội tuyển thi đấu không thành công khi bị loại ngay vòng bảng (hòa Mỹ, thua Iran và Anh).

Chuyển giao thế hệ:

Tháng 1/2023, huyền thoại Gareth Bale tuyên bố giải nghệ, khép lại kỷ nguyên rực rỡ nhất lịch sử bóng đá nước này.

Tháng 6/2024, Rob Page bị sa thải sau chuỗi thành tích kém thuyết phục.

Kỷ nguyên Craig Bellamy:

Tháng 7/2024, Craig Bellamy được bổ nhiệm làm HLV trưởng. Dưới sự dẫn dắt của ông, Xứ Wales đã có những tín hiệu tích cực tại UEFA Nations League 2024-25 và đang trong quá trình cạnh tranh vé dự World Cup 2026 (Theo dữ liệu tính đến cuối năm 2025).

6. Sân vận động

Trong lịch sử, Xứ Wales thi đấu luân phiên tại các sân của các CLB lớn như Cardiff City (Ninian Park), Swansea City (Vetch Field) và Wrexham (Racecourse Ground - sân bóng đá quốc tế lâu đời nhất thế giới còn hoạt động).

2000 – 2009: Đội tuyển chủ yếu thi đấu tại Sân vận động Thiên niên kỷ (Millennium Stadium) với sức chứa 74.500 chỗ. Tuy nhiên, do kích thước quá lớn so với lượng khán giả trung bình, không khí tại đây thường bị loãng.

2009 – Nay: Hiệp hội bóng đá Xứ Wales chuyển đại bản doanh về Cardiff City Stadium (sức chứa khoảng 33.000 chỗ). Sân đấu này được coi là "pháo đài" của Xứ Wales với bầu không khí cuồng nhiệt từ "Bức tường Đỏ" (The Red Wall - hội CĐV Xứ Wales), nơi chứng kiến các chiến tích vòng loại Euro 2016 và World Cup 2022.

7. Những biểu tượng và kỷ lục

Cầu thủ khoác áo nhiều nhất

Gareth Bale: 111 trận (2006–2022)

Chris Gunter: 109 trận (2007–2022)

Wayne Hennessey: 109 trận (2007–2023)

Ben Davies: 100 trận (2012–nay)*

Neville Southall: 92 trận (1982–1997)

Cầu thủ ghi bàn nhiều nhất

Gareth Bale: 41 bàn

Ian Rush: 28 bàn

Trevor Ford: 23 bàn

Ivor Allchurch: 23 bàn

Dean Saunders: 22 bàn

Các huyền thoại tiêu biểu (được vinh danh tại Bảo tàng Thể thao Xứ Wales)

John Charles: "Người khổng lồ hiền lành", ngôi sao đẳng cấp thế giới đầu tiên của Xứ Wales.

Ian Rush: Sát thủ vòng cấm, huyền thoại của Liverpool.

Ryan Giggs: Cầu thủ chạy cánh tài hoa, biểu tượng của Man Utd.

Neville Southall: Một trong những thủ môn xuất sắc nhất thế giới thập niên 80.

Gary Speed: Người đội trưởng mẫu mực và HLV có công kiến thiết nền móng hiện đại.