Lịch sử ĐT Thổ Nhĩ Kỳ: World Cup 2002 và mốc son chói lọi n…

Từ những năm tháng chìm trong khủng hoảng đến huy chương đồng World Cup 2002 và bán kết EURO 2008, lịch sử của đội bóng này là bản hùng ca về ý chí chiến đấu ngoan cường.

Giai đoạn hình thành và những bước đi đầu tiên (1923 – 1954)

Liên đoàn bóng đá Thổ Nhĩ Kỳ (TFF) được thành lập vào năm 1923, cùng năm với sự ra đời của nước Cộng hòa Thổ Nhĩ Kỳ hiện đại. Đội tuyển quốc gia chơi trận đấu quốc tế đầu tiên vào ngày 26/10/1923 tại sân vận động Taksim (Istanbul), hòa 2-2 trước Romania. Zeki Rıza Sporel đi vào lịch sử khi là cầu thủ ghi bàn thắng đầu tiên cho đội tuyển.

Thổ Nhĩ Kỳ tham dự Thế vận hội Mùa hè (Olympic) lần đầu tiên vào năm 1924 (thua Tiệp Khắc 2-5). Tuy nhiên, dấu ấn lớn nhất trong giai đoạn sơ khai này là hành trình đến với FIFA World Cup 1954.

Mặc dù đã vượt qua vòng loại World Cup 1950 (thắng Syria 7-0) nhưng phải rút lui vì lý do tài chính, Thổ Nhĩ Kỳ đã trở lại mạnh mẽ ở vòng loại năm 1954. Họ đối đầu với Tây Ban Nha trong loạt play-off căng thẳng: thua 1-4 lượt đi, thắng 1-0 lượt về. Do chưa có luật tính hiệu số bàn thắng bại, hai đội phải đá lại và hòa 2-2. Cuối cùng, một màn tung đồng xu may rủi đã đưa Thổ Nhĩ Kỳ đến Thụy Sĩ dự World Cup lần đầu tiên.

Tại giải đấu năm 1954, Thổ Nhĩ Kỳ nằm cùng bảng với Tây Đức và Hungary. Thể thức thi đấu kỳ lạ thời đó khiến họ không gặp Hungary mà phải đấu với Tây Đức hai lần. Sau khi thắng Hàn Quốc 7-0, Thổ Nhĩ Kỳ thua Tây Đức 2-7 trong trận play-off tranh vé đi tiếp và dừng bước. Dù vậy, thế hệ của Lefter Kucukandonyadis – một trong những tiền đạo vĩ đại nhất lịch sử bóng đá nước này – đã đặt nền móng đầu tiên trên bản đồ bóng đá thế giới.

Thời kỳ "Hạn hán" và những thất bại nặng nề (1960 – 1990)

Sau năm 1954 là một khoảng lặng kéo dài gần bốn thập kỷ. Dù giải vô địch quốc gia chuyên nghiệp được thành lập và các CLB Thổ Nhĩ Kỳ bắt đầu tham dự cúp châu Âu, đội tuyển quốc gia lại trượt dài trong thất vọng.

Thập niên 60 chứng kiến sự chuyển giao thế hệ thất bại khi lứa cầu thủ 1954 giải nghệ. Suốt các thập niên 70 và 80, Thổ Nhĩ Kỳ liên tục vắng mặt tại các kỳ World Cup và EURO. Đây cũng là giai đoạn họ phải nhận những thất bại nặng nề nhất trong lịch sử, điển hình là hai trận thua với cùng tỷ số 0-8 trước Đội tuyển Anh vào các năm 1984 và 1987.

Tuy nhiên, cuối những năm 80, những tia hy vọng bắt đầu nhen nhóm. Vòng loại World Cup 1990 đánh dấu sự chuyển mình khi Thổ Nhĩ Kỳ chỉ thất bại ở trận đấu cuối cùng.

Sự phục hưng và thế hệ vàng (1996 – 2003)

Đầu thập niên 90, HLV người Đức Sepp Piontek được bổ nhiệm, mang theo tư duy bóng đá hiện đại. Nhưng người thực sự đưa Thổ Nhĩ Kỳ bước ra ánh sáng là Fatih Terim. Kế nhiệm Piontek năm 1993, Terim đã dẫn dắt đội tuyển giành vé dự EURO 1996 tại Anh – giải đấu lớn đầu tiên sau 42 năm. Dù rời giải với 0 điểm và 0 bàn thắng, nhưng đây là bước đệm quan trọng cho sự tự tin của cả nền bóng đá.

Đến EURO 2000, dưới sự dẫn dắt của Mustafa Denizli, Thổ Nhĩ Kỳ đã làm nên lịch sử khi vượt qua vòng bảng (thua Ý, hòa Thụy Điển, thắng chủ nhà Bỉ). Họ dừng bước ở Tứ kết sau trận thua Bồ Đào Nha 0-2, khẳng định vị thế của một thế lực mới nổi.

Dưới triều đại của HLV Senol Guneş, Thổ Nhĩ Kỳ đến World Cup 2002 tại Hàn Quốc và Nhật Bản với một thế hệ cầu thủ đang ở độ chín sự nghiệp như Hakan Sukur, Rustu Recber, Hasan Sas, Alpay Ozalan.

Họ khởi đầu bằng trận thua Brazil 1-2 đầy tranh cãi, hòa Costa Rica 1-1 và thắng Trung Quốc 3-0 để đi tiếp.

Đến vòng 16 đội, Thổ Nhĩ Kỳ đánh bại chủ nhà Nhật Bản 1-0. Tại tứ kết, họ thắng Senegal 1-0 nhờ bàn thắng vàng của Ilhan Mansız. Tại bán kết, Thổ Nhĩ Kỳ tái ngộ Brazil và thua sát nút 0-1 trước nhà vô địch của giải.

Họ đánh bại chủ nhà Hàn Quốc 3-2 để giành Huy chương Đồng lịch sử. Hakan Sukur ghi bàn thắng nhanh nhất lịch sử World Cup (giây thứ 10,8) trong trận đấu này.

Năm 2003, Thổ Nhĩ Kỳ tiếp tục giành hạng Ba tại FIFA Confederations Cup, khép lại giai đoạn hoàng kim rực rỡ nhất.

Những chiến binh lội ngược dòng (2008)

Sau khi lỡ hẹn với EURO 2004 và World Cup 2006 (thua Thụy Sĩ trong trận play-off đầy bạo lực), Thổ Nhĩ Kỳ trở lại mạnh mẽ tại EURO 2008 dưới sự dẫn dắt của Fatih Terim (nhiệm kỳ 2).

Tại giải đấu này, Thổ Nhĩ Kỳ được mệnh danh là "Vua lội ngược dòng". Họ lội ngược dòng thắng chủ nhà Thụy Sĩ 2-1 bằng bàn thắng phút bù giờ; Lội ngược dòng thắng CH Czech 3-2 sau khi bị dẫn 0-2 đến tận phút 75. Tại tứ kết, họ hòa Croatia 1-1 (bị dẫn phút 119, gỡ hòa phút 120+2 bởi Semih Senturk) và thắng luân lưu 3-1.

Thổ Nhĩ Kỳ chỉ chịu dừng bước tại bán kết trước Đức với tỷ số 2-3 bởi bàn thắng phút 90 của Philipp Lahm, trong bối cảnh đội hình sứt mẻ nghiêm trọng vì chấn thương và thẻ phạt.

Giai đoạn bất ổn và tái thiết (2010 – nay)

Thập kỷ 2010 chứng kiến sự trồi sụt thất thường của đội tuyển này. Họ vắng mặt tại World Cup 2010, 2014 và 2018.

Tại đấu trường châu lục, Thổ Nhĩ Kỳ giành vé dự EURO 2016 và EURO 2020 nhưng đều gây thất vọng. Đáng chú ý nhất là EURO 2020, dù được kỳ vọng là "ngựa ô" với lứa cầu thủ trẻ tài năng, họ lại thua cả 3 trận vòng bảng, chỉ ghi được 1 bàn.

Tại vòng loại World Cup 2022, Thổ Nhĩ Kỳ vào đến vòng play-off nhưng để thua Bồ Đào Nha 1-3. Khoảnh khắc Burak Yilmaz đá hỏng quả phạt đền khi tỷ số đang là 1-2 đã chấm dứt hy vọng trở lại World Cup sau 20 năm.

Tuy nhiên, dấu hiệu khởi sắc đã trở lại dưới thời HLV Vincenzo Montella. Tại EURO 2024, Thổ Nhĩ Kỳ đã chơi ấn tượng, vượt qua vòng bảng và đánh bại Áo 2-1 ở vòng 16 đội trước khi thua ngược Hà Lan 1-2 tại Tứ kết.

Tại vòng loại World Cup 2026, Thổ Nhĩ Kỳ nằm ở Bảng E vòng loại khu vực châu Âu cùng với Tây Ban Nha, Georgia và Bulgaria. Dù đã có trận hòa 2-2 quả cảm trên sân Tây Ban Nha ở lượt cuối, trận thua đậm 0-6 trước đó khiến họ chỉ xếp nhì bảng, qua đó tiếp tục đá play-off.

Trước đó, UEFA đã chính thức công bố Thổ Nhĩ Kỳ và Ý sẽ là hai quốc gia đồng chủ nhà của EURO 2032. Điều này đảm bảo cho Thổ Nhĩ Kỳ một suất mặc định tham dự vòng chung kết, đồng thời thúc đẩy sự đầu tư mạnh mẽ vào cơ sở hạ tầng bóng đá trong thập kỷ tới.

Hồ sơ đội bóng

• Hiệp hội: Liên đoàn bóng đá Thổ Nhĩ Kỳ (TFF - Turkiye Futbol Federasyonu)

• Biệt danh: Ay-Yildizlilar (Bầy Nguyệt Lam / Trăng và Sao)

• Mã FIFA: TUR

• Sân nhà: Không cố định (thường thi đấu tại Istanbul, Ankara, Konya, Eskisehir).

• Huấn luyện viên trưởng: Vincenzo Montella (Ý).

• Đội trưởng hiện tại: Hakan Calhanoglu.

• Cầu thủ khoác áo nhiều nhất: Rustu Recber (120 trận).

• Cầu thủ ghi nhiều bàn nhất: Hakan Sukur (51 bàn).

• Thứ hạng FIFA hiện tại: 25 (cập nhật tháng 1/2026).