Lịch sử ĐT Colombia: Từ bi kịch Escobar đến thế hệ vàng rực…

Với lịch sử thăng trầm trải dài hơn một thế kỷ, từ chức vô địch Copa America 2001 lịch sử đến những màn trình diễn ấn tượng tại World Cup 2014, Colombia đã khẳng định vị thế là một trong những thế lực đáng gờm của bóng đá khu vực và thế giới.

Giai đoạn hình thành và phát triển sơ khai (1900–1946)

Sự phát triển của bóng đá tại Colombia là chủ đề của nhiều nghiên cứu, nhưng đa số các sử gia đồng tình rằng môn thể thao này du nhập vào khu vực Caribe vào khoảng năm 1900, thông qua các kỹ sư đường sắt người Anh thuộc Công ty Đường sắt Colombia.

Liên đoàn bóng đá Colombia được thành lập năm 1924 với tên gọi ban đầu là Liga de Futbol, sau đó gia nhập FIFA và CONMEBOL vào năm 1936. Trận đấu quốc tế đầu tiên của Colombia diễn ra vào ngày 17/2/1926 tại Barranquilla, nơi họ đánh bại Costa Rica với tỷ số 4–1.

Năm 1938, Colombia tham dự Đại hội Thể thao Trung Mỹ và Caribe, nhưng lại rút lui khỏi World Cup 1938 tại Pháp.

Thành công quốc tế đáng kể đầu tiên đến vào năm 1946, khi Colombia giành huy chương vàng tại Đại hội Thể thao Trung Mỹ và Caribe tổ chức tại Barranquilla dưới sự dẫn dắt của huấn luyện viên người Peru, Jose Arana Cruz.

Kỷ nguyên bất ổn và kỳ World Cup đầu tiên (1947–1962)

Sau giai đoạn hậu chiến tranh, bóng đá Colombia trải qua nhiều bất ổn về quản lý và xã hội, dẫn đến việc rút lui khỏi nhiều kỳ Copa America từ năm 1947 đến 1957. Tuy nhiên, sự trở lại tại Giải vô địch Nam Mỹ 1957 đã đánh dấu bước tái hòa nhập quan trọng.

Thành quả của quá trình này là việc Colombia giành vé tham dự World Cup 1962 tại Chile – lần đầu tiên họ góp mặt ở đấu trường thế giới. Dù bị loại ngay từ vòng bảng khi nằm chung bảng với Uruguay, Liên Xô và Nam Tư, Colombia đã để lại dấu ấn lịch sử. Trong trận đấu với Liên Xô (đang bị dẫn 1–4), tiền vệ Marcos Coll đã ghi bàn trực tiếp từ một quả phạt góc, đánh bại thủ môn huyền thoại Lev Yashin. Đây vẫn là bàn thắng "Olympic" (gol olimpico) duy nhất trong lịch sử các vòng chung kết World Cup tính đến nay.

Giai đoạn thăng trầm và á quân Copa America (1963–1979)

Sau năm 1962, bóng đá Colombia rơi vào khoảng lặng với nhiều chiến dịch vòng loại World Cup thất bại (1966, 1970).

Điểm sáng lớn nhất trong giai đoạn này là Copa America 1975. Colombia đã thi đấu xuất sắc, toàn thắng vòng bảng và đánh bại Uruguay ở bán kết để lần đầu tiên lọt vào chung kết giải đấu châu lục. Trong loạt trận chung kết đối đầu với Peru (thể thức đá 3 trận), Colombia đã thất bại trong trận play-off quyết định tại Caracas với tỷ số 0–1, ngậm ngùi nhìn đối thủ đăng quang.

Thê hệ vàng đầu tiên (thập niên 1980 VÀ 1990)

Thập niên 80 đánh dấu sự trỗi dậy mạnh mẽ của bóng đá Colombia, mở đầu cho cái gọi là "Thế hệ vàng" với những cái tên lừng lẫy như Carlos Valderrama, Rene Higuita, Freddy Rincon và Faustino Asprilla.

Dưới sự dẫn dắt của HLV Francisco Maturana, Colombia giành quyền tham dự World Cup 1990 tại Ý sau 28 năm chờ đợi. Tại giải đấu này, họ đã có trận hòa 1–1 đầy cảm xúc trước Tây Đức (đội sau đó vô địch) nhờ bàn thắng gỡ hòa ở phút bù giờ của Freddy Rincon, qua đó lọt vào vòng 16 đội. Tuy nhiên, sai lầm của thủ môn Higuita đã khiến họ thua Cameroon 1–2 ở hiệp phụ.

Đỉnh cao của thế hệ này là chiến dịch vòng loại World Cup 1994, nơi Colombia bất bại và đặc biệt là chiến thắng chấn động 5–0 trước Argentina ngay tại Buenos Aires năm 1993. Dù được kỳ vọng rất cao tại World Cup 1994 trên đất Mỹ, Colombia lại gây thất vọng khi bị loại sớm từ vòng bảng. Bi kịch bao trùm nền bóng đá nước này khi hậu vệ Andres Escobar bị sát hại tại quê nhà sau khi đá phản lưới nhà trong trận gặp Mỹ.

Colombia tiếp tục tham dự World Cup 1998 tại Pháp nhưng cũng không vượt qua được vòng bảng sau các thất bại trước Romania và Anh.

Đỉnh cao Copa America 2001 và sự suy thoái

Bước sang thiên niên kỷ mới, Colombia đạt được danh hiệu lớn nhất trong lịch sử: Vô địch Copa America 2001.

Với tư cách nước chủ nhà, dù giải đấu gặp nhiều vấn đề về an ninh, Colombia đã trình diễn một phong độ hủy diệt. Họ toàn thắng tất cả các trận, không để thủng lưới bàn nào và đánh bại Mexico 1–0 trong trận chung kết nhờ bàn thắng của Ivan Cordoba. Thủ môn Oscar Cordoba và tập thể đội bóng đã đi vào lịch sử với kỷ lục giữ sạch lưới tuyệt đối.

Tuy nhiên, sau vinh quang này, bóng đá Colombia rơi vào khủng hoảng khi liên tiếp thất bại trong việc giành vé dự World Cup 2002, 2006 và 2010.

Thế hệ vàng mới (2011–2018)

Việc bổ nhiệm HLV người Argentina, Jose Pekerman vào năm 2012 đã thay đổi hoàn toàn bộ mặt đội tuyển. Colombia giành vé dự World Cup 2014 với tư cách nhì bảng khu vực Nam Mỹ.

Tại Brazil 2014, dù thiếu vắng ngôi sao Falcao do chấn thương, Colombia dưới sự tỏa sáng của James Rodriguez đã chơi thăng hoa. Họ toàn thắng vòng bảng, đánh bại Uruguay 2–0 ở vòng 16 đội với siêu phẩm vô-lê của James (sau đó đoạt giải Puskas). Colombia lần đầu tiên trong lịch sử lọt vào Tứ kết World Cup nhưng phải dừng bước trước chủ nhà Brazil với tỷ số 1–2. James Rodriguez giành danh hiệu Vua phá lưới với 6 bàn thắng.

Tại World Cup 2018 ở Nga, Colombia tiếp tục vượt qua vòng bảng nhưng bị loại đau đớn trước Đội tuyển Anh trên chấm luân lưu ở vòng 16 đội.

Kỷ nguyên hiện đại dưới thời Nestor Lorenzo (2019–nay)

Sau giai đoạn không thành công dưới thời HLV Carlos Queiroz và Reinaldo Rueda (thất bại trong việc giành vé dự World Cup 2022), Colombia đã tìm lại sức mạnh dưới sự dẫn dắt của Nestor Lorenzo từ giữa năm 2022.

Đội tuyển đã thiết lập chuỗi 28 trận bất bại ấn tượng, bao gồm các chiến thắng trước những đối thủ mạnh như Đức, Brazil và Tây Ban Nha. Chuỗi trận này kéo dài đến trận chung kết Copa America 2024, nơi họ chỉ chịu thua Argentina 0–1 sau hiệp phụ.

Tính đến đầu năm 2026, Colombia duy trì phong độ ổn định và đã chính thức giành vé tham dự World Cup 2026 (kỳ World Cup thứ 7 trong lịch sử) sau khi đứng thứ 3 tại vòng loại khu vực Nam Mỹ.

Những đối thủ truyền kiếp

Venezuela

Đây là đối thủ láng giềng khu vực. Dù Colombia thường chiếm ưu thế trong lịch sử đối đầu, nhưng sự tiến bộ của bóng đá Venezuela (La Vinotinto) từ cuối thập niên 90 đã khiến các trận "derby biên giới" trở nên căng thẳng hơn. Chiến thắng 1–0 của Venezuela tại vòng loại World Cup 2006 được xem là cột mốc lịch sử của đối thủ này. Tuy nhiên, trong chiến dịch vòng loại World Cup 2026, Colombia đã khẳng định lại vị thế với chiến thắng đậm 6–3, gián tiếp dập tắt hy vọng dự World Cup của Venezuela.

Argentina

Mối duyên nợ với Argentina chứa đựng nhiều cảm xúc trái ngược. Colombia từng thắng đậm Argentina 5–0 năm 1993, nhưng Argentina lại thường xuyên là người gieo sầu cho Los Cafeteros ở các trận đấu quyết định.

Đáng chú ý là trận bán kết Copa America 2021, nơi thủ môn Emiliano Martinez của Argentina đã dùng đòn tâm lý trong loạt luân lưu, và hình ảnh Messi hét lên "Nhảy đi!" với Yerry Mina đã làm dấy lên nhiều căng thẳng. Trận chung kết Copa America 2024 và những tranh cãi sau đó giữa James Rodriguez và Messi tại vòng loại World Cup càng làm nóng thêm sự kình địch này.

Sân vận động và màu áo

Sân nhà chính thức của đội tuyển là Estadio Metropolitano Roberto Melendez tại thành phố Barranquilla. Sân được đặt tên theo Roberto Melendez, huyền thoại bóng đá Colombia thời kỳ nghiệp dư. Đây được coi là "thánh địa" chứng kiến tất cả các chiến dịch vòng loại World Cup thành công của Colombia kể từ năm 1990. Ngoài ra, sân Estadio El Campin ở thủ đô Bogota đóng vai trò là sân phụ và là nơi chứng kiến chức vô địch Copa America 2001.

Trang phục truyền thống của Colombia bao gồm áo vàng, quần xanh dương và tất đỏ (hoặc trắng), mô phỏng quốc kỳ nước này. Màu vàng trở thành đặc điểm nhận diện thương hiệu của Los Cafeteros trên toàn thế giới. Tuy nhiên, trong lịch sử, họ từng sử dụng màu đỏ làm màu áo chính (thế kỷ 20) và có lần mặc toàn trắng tại Copa America Centenario 2016.

Hồ sơ đội bóng

• Tên đầy đủ: Đội tuyển bóng đá quốc gia Colombia (Seleccion de futbol de Colombia)

• Liên đoàn quản lý: Liên đoàn bóng đá Colombia (Federacion Colombiana de Futbol - FCF)

• Liên đoàn châu lục: CONMEBOL (Nam Mỹ)

• Biệt danh: Los Cafeteros (Những người trồng cà phê), La Tricolor.

• Sân vận động chính: Estadio Metropolitano Roberto Melendez.

• Huấn luyện viên trưởng: Nestor Lorenzo.

• Đội trưởng: James Rodriguez.

• Cầu thủ khoác áo nhiều nhất: David Ospina (129 lần).

• Cầu thủ ghi nhiều bàn nhất: Radamel Falcao (36 bàn).

• Thành tích nổi bật: Vô địch Copa America (2001), Tứ kết World Cup (2014).