Lịch sử ĐT Ba Lan: 2 thế hệ vàng và kỷ nguyên Lewandowski

Đội tuyển bóng đá quốc gia Ba Lan (tiếng Ba Lan: Reprezentacja Polski w pilce noznej), với biệt danh "Bialo-Czerwoni" (Trắng-Đỏ) hoặc "Orly" (Những chú Đại bàng), là đại diện chính thức của bóng đá Ba Lan trên trường quốc tế kể từ năm 1921. 

Được quản lý bởi Hiệp hội Bóng đá Ba Lan (PZPN), đội tuyển sở hữu một bề dày lịch sử đáng tự hào với những đỉnh cao tại sân chơi World Cup và Olympic. Không thể hiểu trọn vẹn bóng đá Đông Âu mà bỏ qua bóng đá Ba Lan – nền bóng đá từng sản sinh ra những thế hệ vàng khuynh đảo thế giới trong thập niên 70 và 80.

Giai đoạn sơ khai và những bước chập chững đầu tiên (Trước 1939)

Bóng đá du nhập vào Ba Lan vào cuối thế kỷ 19. Năm 1888, Giáo sư Henryk Jordan đã mở một công viên thể thao tại Krakow, mở đường cho sự phát triển của thể thao nói chung và bóng đá nói riêng. Trận đấu bóng đá đầu tiên được ghi nhận diễn ra vào ngày 14 tháng 7 năm 1894 tại Lwow giữa các thành viên của hội Sokol Lwow và Krakow, kéo dài vỏn vẹn 6 phút. Wlodzimierz Chomicki là người ghi bàn thắng đầu tiên trong lịch sử bóng đá nước này.

Sau Thế chiến thứ nhất, khi Ba Lan giành lại độc lập, Hiệp hội Bóng đá Ba Lan (PZPN) chính thức được thành lập vào ngày 20 tháng 12 năm 1919. Trận đấu quốc tế chính thức đầu tiên của họ diễn ra vào ngày 18 tháng 12 năm 1921 tại Budapest, kết thúc bằng thất bại 0-1 trước Hungary. Chiến thắng đầu tiên đến vào ngày 28 tháng 5 năm 1922 trước Thụy Điển (2-1), với Jozef Klotz là người ghi bàn thắng đầu tiên cho đội tuyển quốc gia.

Ba Lan giành quyền tham dự kỳ World Cup đầu tiên vào năm 1938 tại Pháp. Dù bị loại ngay từ vòng đầu tiên bởi Brazil sau một trận cầu kịch tính phải kéo dài tới hiệp phụ (thua 5-6), màn trình diễn xuất thần với cú poker (4 bàn) của Ernest Wilimowski đã để lại dấu ấn đậm nét.

Kỷ nguyên vàng (1974 - 1986)

Đây là thời kỳ huy hoàng nhất trong lịch sử bóng đá Ba Lan, gắn liền với tên tuổi của huấn luyện viên huyền thoại Kazimierz Gorski. Dưới sự dẫn dắt của ông, đội bóng sở hữu lối chơi tấn công hoa mỹ và hiệu quả.

World Cup 1974: Ba Lan tạo nên cú sốc lớn khi loại Anh ở vòng loại. Tại vòng chung kết diễn ra ở Tây Đức, họ trình diễn thứ bóng đá rực lửa, đánh bại Argentina (3-2), Haiti (7-0) và Ý (2-1) ở vòng bảng. Sau khi vượt qua Thụy Điển và Nam Tư, Ba Lan chỉ chịu dừng bước trước chủ nhà Tây Đức ở bán kết (thua 0-1) trong một trận đấu diễn ra dưới điều kiện thời tiết khắc nghiệt. Ở trận tranh hạng ba, họ đánh bại Brazil 1-0. Tiền đạo Grzegorz Lato giành danh hiệu Vua phá lưới với 7 bàn thắng.

World Cup 1982: Ba Lan tiếp tục khẳng định sức mạnh tại giải đấu tổ chức trên đất Tây Ban Nha. Dẫn đầu bởi ngôi sao Zbigniew Boniek, họ vượt qua vòng bảng thứ nhất và vòng bảng thứ hai (đánh bại Bỉ 3-0 nhờ cú hat-trick của Boniek). Mặc dù thất bại 0-2 trước Ý ở bán kết, Ba Lan đã xuất sắc vượt qua Pháp 3-2 trong trận tranh hạng ba, cân bằng thành tích tốt nhất của mình tại đấu trường thế giới. Trận đấu này cũng được coi là lời chia tay đẹp đẽ của thế hệ vàng.

Ngoài hai tấm huy chương đồng World Cup, Ba Lan còn gặt hái thành công vang dội tại đấu trường Olympic với Huy chương Vàng năm 1972 (Munich) và Huy chương Bạc năm 1976 (Montreal).

Giai đoạn khủng hoảng và chật vật tìm lại ánh hào quang (1986 - 2006)

Sau kỳ World Cup 1986 (lọt vào vòng 16 đội), bóng đá Ba Lan bước vào thời kỳ suy thoái kéo dài. Đội tuyển vắng mặt tại ba kỳ World Cup liên tiếp (1990, 1994, 1998) và liên tục thất bại ở các chiến dịch vòng loại giải vô địch châu Âu.

Phải đến năm 2001, họ mới giành vé dự World Cup 2002 tại Hàn Quốc và Nhật Bản. Tuy nhiên, chuyến hành trình này kết thúc chóng vánh sau hai trận thua bạc nhược trước chủ nhà Hàn Quốc (0-2) và Bồ Đào Nha (0-4), dù họ đã có chiến thắng danh dự 3-1 trước Mỹ ở trận đấu cuối cùng.

Kịch bản tương tự lặp lại tại World Cup 2006 ở Đức. Dù chơi ấn tượng ở vòng loại, Ba Lan thi đấu nhạt nhòa ở vòng chung kết, để thua Ecuador (0-2) và chủ nhà Đức (0-1) trước khi có chiến thắng muộn màng 2-1 trước Costa Rica, kết thúc giải ở vị trí thứ ba vòng bảng.

Kỷ nguyên hiện đại và sự vươn lên của Robert Lewandowski (2008 - Hiện tại)

Năm 2008 đánh dấu cột mốc lịch sử khi Ba Lan lần đầu tiên giành quyền tham dự Vòng chung kết EURO. Tuy nhiên, họ lại gây thất vọng khi đứng chót bảng với chỉ 1 điểm.

Năm 2012, Ba Lan đồng cai tổ chức EURO cùng Ukraine. Dù nhận được sự kỳ vọng lớn trên sân nhà, đội bóng lại một lần nữa dừng bước ở vòng bảng sau hai trận hòa trước Hy Lạp và Nga, cùng một trận thua trước Cộng hòa Séc.

Bước ngoặt lớn đến ở kỳ EURO 2016 trên đất Pháp. Dưới sự tỏa sáng của đội trưởng Robert Lewandowski, Ba Lan đã thi đấu vô cùng kỷ luật và chắc chắn. Họ lần đầu tiên vượt qua vòng bảng EURO, đánh bại Thụy Sĩ trên chấm phạt đền ở vòng 16 đội trước khi để thua tiếc nuối trước đội bóng sau đó lên ngôi vô địch là Bồ Đào Nha, cũng trên chấm luân lưu ở vòng tứ kết. Đây là thành tích tốt nhất của họ tại sân chơi châu lục tính đến thời điểm hiện tại.

Những năm gần đây, phong độ của Ba Lan khá thất thường. Họ giành vé dự World Cup 2018 nhưng thi đấu nhạt nhòa và bị loại ngay từ vòng bảng. Tại EURO 2020 (tổ chức năm 2021), kết quả cũng không khả quan hơn khi họ xếp cuối bảng.

Đến World Cup 2022 tại Qatar, Ba Lan đã vượt qua vòng bảng nhờ hơn Mexico ở hiệu số bàn thắng bại, nhưng phải dừng bước ở vòng 16 đội trước đương kim vô địch Pháp (thua 1-3). Gần đây nhất, tại EURO 2024, đội tuyển tiếp tục thi đấu không thành công và xếp bét bảng.

Sân vận động và Hình ảnh đội tuyển

Ba Lan hiện có hai sân vận động chính phục vụ các trận đấu quốc tế quan trọng:

Sân vận động Quốc gia (Warsaw): Khánh thành năm 2011 để phục vụ EURO 2012, với sức chứa 58.580 chỗ ngồi. Đây là nơi diễn ra hầu hết các trận đấu quan trọng của đội tuyển tại vòng loại World Cup và EURO.

Sân vận động Silesian (Chorzow): Xây dựng từ năm 1956 và được nâng cấp, mở cửa trở lại vào năm 2017 với sức chứa 55.211 chỗ ngồi.

Màu áo truyền thống của đội tuyển luôn trung thành với hai màu trắng và đỏ của quốc kỳ. Biểu tượng trên ngực áo là hình ảnh chú đại bàng trắng đội vương miện, một biểu tượng lâu đời và thiêng liêng của dân tộc Ba Lan.

Hồ sơ đội tuyển