Kỷ nguyên Sân vận động 3.0: Khi bóng đá kết hợp công nghệ v…

Năm 2025 đã khắc tên mình vào lịch sử bóng đá như một cột mốc bản lề, nơi ranh giới giữa thể thao truyền thống và công nghệ viễn tưởng bắt đầu bị xóa nhòa. 

Hàng loạt tầm nhìn ngoạn mục về các siêu sân vận động đã được công bố, hứa hẹn biến những ngày thi đấu cuối tuần trở thành những trải nghiệm đa giác quan chưa từng có.

Đây không chỉ đơn thuần là việc xây thêm những hàng ghế hay lắp đặt vài màn hình lớn, mà là cuộc tái thiết toàn diện về khái niệm ngôi nhà của các câu lạc bộ trong thế kỷ 21, nơi kiến trúc và công nghệ hòa quyện để tạo ra nguồn thu khổng lồ.

Tâm điểm của sự chú ý tại xứ sở sương mù đang đổ dồn về Manchester United với dự án đầy tham vọng ngay cạnh Nhà hát của những giấc mơ Old Trafford. Tỷ phú Sir Jim Ratcliffe đã không ngần ngại công bố bản thiết kế trị giá 2 tỷ bảng Anh cho một sân vận động mới với sức chứa lên tới 100.000 chỗ ngồi.

Điểm nhấn kiến trúc là hệ thống mái che khổng lồ được nâng đỡ bởi ba cột trụ cao tới 200 mét, hứa hẹn tạo nên một biểu tượng thị giác mới trên bầu trời Manchester. Sir Jim tuyên bố đây sẽ là sân vận động vĩ đại nhất thế giới, được kỳ vọng sẽ trở thành một Wembley của phương Bắc nhằm khôi phục vị thế thống trị của Quỷ Đỏ cả trên sân cỏ lẫn thương trường.

Không chịu kém cạnh, Birmingham City cũng gây chấn động khi trình làng dự án Powerhouse Stadium trị giá hàng tỷ bảng. Thay vì chạy theo vẻ đẹp bóng bẩy vô hồn giống như những con tàu vũ trụ, các kiến trúc sư tại Heatherwick Studio chọn cách tôn vinh di sản công nghiệp của thành phố bằng việc thiết kế 12 ống khói khổng lồ bao quanh sân vận động 62.000 chỗ ngồi này.

Sự độc đáo còn nằm ở chi tiết một trong những ống khói này sẽ chứa thang máy đưa người hâm mộ lên quán bar cao nhất thành phố. Dự kiến hoàn thành vào năm 2030, Powerhouse Stadium không chỉ là sân bóng mà còn là trung tâm của một khu phức hợp thể thao sầm uất, lấy cảm hứng từ khu giải trí The Battery tại Atlanta, Mỹ.

Nguyên nhân sâu xa khiến các câu lạc bộ lao vào cuộc đua tốn kém này nằm ở sự sống còn về mặt kinh tế và nhu cầu thay đổi mô hình kinh doanh. Những sân vận động từng là niềm tự hào của đầu thế kỷ 21 như Wembley, Emirates hay Millennium giờ đây đã bắt đầu bộc lộ sự lạc hậu.

Theo ông Declan Sharkey, Giám đốc toàn cầu của hãng kiến trúc danh tiếng Populous, chúng ta đang chứng kiến sự chuyển dịch từ kỷ nguyên Sân vận động 1.0 và 2.0 sang thế hệ Sân vận động 3.0.

Nếu như các thế hệ trước chỉ mở cửa khoảng 20 ngày mỗi năm để tổ chức các trận đấu và ngủ yên trong phần lớn thời gian còn lại, thì sân vận động thế hệ mới phải là những điểm đến đa năng hoạt động suốt 365 ngày mỗi năm.

Các sân đấu trở thành nơi tổ chức hòa nhạc, sự kiện thể thao điện tử, hội nghị, tích hợp trung tâm thương mại và không gian công cộng, đảm bảo dòng tiền vẫn chảy về túi câu lạc bộ ngay cả khi không có bóng lăn.

Nếu Anh Quốc là sự kết hợp giữa truyền thống và hiện đại, thì Saudi Arabia đang vẽ nên tương lai bằng những nét vẽ của phim khoa học viễn tưởng để chuẩn bị cho World Cup 2034.

Dự án Sân vận động Mohammed Bin Salman hay còn gọi là MBS tại Qiddiya là minh chứng rõ nét nhất cho tham vọng này. Nằm cheo leo bên vách đá Tuwaiq cao 200 mét, sân vận động này được thiết kế để trở thành một cỗ máy biến hình đời thực với mái che và mặt cỏ có thể thu vào linh hoạt, cho phép thay đổi công năng chỉ trong vài giờ.

Công nghệ không chỉ nằm ở gạch đá hay bê tông, mà đang len lỏi vào từng trải nghiệm nhỏ nhất của cổ động viên thông qua kỹ thuật số. Các chuyên gia dự báo về sự xuất hiện của công nghệ trình chiếu holographic (kỹ thuật ghi và tái tạo hình ảnh 3D sống động bằng ánh sáng laser), cho phép tái hiện màn giới thiệu cầu thủ hoặc phát lại các tình huống ghi bàn ngay giữa không trung một cách sống động. 

Khái niệm ghế ngồi ảo cũng đang dần trở thành hiện thực, cho phép người hâm mộ từ xa đeo kính thực tế ảo và cảm thấy như đang ngồi cạnh bạn bè ngay tại sân đấu. Lấy cảm hứng từ sân SoFi tại Los Angeles, các sân vận động mới sẽ trang bị hệ thống màn hình LED 360 độ và các bề mặt phát sáng, biến toàn bộ không gian bên trong thành một bữa tiệc thị giác đắm chìm.

Bên cạnh đó, các quy trình dịch vụ cũng được tự động hóa tối đa với các ki-ốt bán hàng tự phục vụ và thanh toán qua nhận diện khuôn mặt để giảm thiểu thời gian chờ đợi.

Tuy nhiên, giữa cơn bão công nghệ hào nhoáng, các kiến trúc sư vẫn đau đáu một nỗi lo về việc đánh mất linh hồn của môn thể thao vua. Kiến trúc sư thiết kế Sân vận động Hill Dickinson mới của Everton, Dan Meis tỏ ra hoài nghi về việc biến bóng đá thành trải nghiệm ảo hoàn toàn.

Ông chia sẻ thẳng thắn: "Tôi thực sự tin vào những công nghệ mới nhưng lại rất hoài nghi về việc nó trở thành một trải nghiệm ảo. Tôi tức giận khi nghe thấy những ý tưởng cho rằng sân vận động của tương lai sẽ là thứ gì đó hoàn toàn khác biệt".

Theo Meis, giá trị cốt lõi vẫn nằm ở cộng đồng: "Trải nghiệm được ở bên cạnh những cổ động viên khác, ủng hộ câu lạc bộ của bạn và ở ngay trên sân cỏ, là điều không thể sánh bằng. Đó là thứ bạn phải bảo vệ dù cho có bất kì công nghệ nào khác xuất hiện. Mọi người vẫn sẽ bị thu hút bởi trải nghiệm tập thể đó, mọi thứ khác cũng chỉ là gia vị thêm vào".

Sự trân trọng giá trị truyền thống cũng được thể hiện rõ trong thiết kế của Birmingham City. Eliot Postma của Heatherwick Studio, đơn vị thiết kế dự án Powerhouse Stadium, giải thích về triết lý đằng sau những ống khói công nghiệp:

"Ngay từ đầu, họ đã muốn xây dựng một sân vận động mang đậm bản sắc của câu lạc bộ và thành phố Birmingham, một biểu tượng đặc trưng cho vùng Midlands."

Ông phê phán xu hướng thiết kế rập khuôn hiện nay: "Đây là một hệ lụy từ thời Cách mạng Công nghiệp. Quá nhiều sân vận động trông cứ giống hệt nhau như những con tàu vũ trụ, đặt ở đâu cũng được. Trong khi đó, một sân vận động mới nên là cơ hội quý giá để khẳng định bản sắc riêng của câu lạc bộ."

Không chỉ chú trọng vẻ ngoài, các yếu tố kỹ thuật như âm thanh cũng được tính toán tỉ mỉ để tạo nên bầu không khí sôi động. Postma tiết lộ về thiết kế trần cách âm hai mặt:

"Khi đá bóng, trần sẽ phản xạ âm thanh để tạo nên sự cuồng nhiệt, còn khi tổ chức hòa nhạc, mặt ngược lại của trần sẽ hấp thụ bớt tiếng vang... Chúng tôi đang thử nghiệm các giải pháp điều chỉnh linh hoạt để giúp các câu lạc bộ tận dụng tối đa lợi thế sân nhà".

Cuối cùng, bên cạnh những giấc mơ kiến trúc, bài toán kinh tế vẫn là thực tế khắc nghiệt nhất. Việc Manchester United hướng tới sức chứa 100.000 chỗ ngồi hay Birmingham tăng gấp đôi sức chứa hiện tại đã đặt ra nhiều dấu hỏi.

Kiến trúc sư Dan Meis cảnh báo về việc tìm kiếm điểm cân bằng trong quy mô sân vận động: "Tại Everton, tôi đã tranh luận rất nhiều với người hâm mộ về sức chứa. Có một 'điểm vàng' trong khoảng 50.000 đến 60.000 ghế, nếu xây vượt quá con số này mà không lấp đầy được khán đài, hiệu quả vận hành sẽ sụt giảm ngay lập tức."

Ông phân tích thêm rằng chi phí sẽ tăng vọt khi mở rộng quy mô: "Càng làm lớn, khán giả càng bị đẩy ra xa mặt sân. Mọi người thường quên rằng việc thêm 10.000 đến 20.000 ghế cuối cùng là tốn kém nhất". 

"Vì chúng nằm ở tầng cao nhất, nên toàn bộ kết cấu từ cầu thang đến hệ thống vệ sinh đều phải phình to theo, khiến chi phí đội lên gấp bội. Tìm được kích thước vừa vặn là một bài toán cực khó."

Như vậy, tương lai của các sân vận động không chỉ là cuộc đua về công nghệ hiển thị hay độ cao của mái che, mà là cuộc tìm kiếm sự hài hòa giữa lợi nhuận kinh tế, tiện ích kỹ thuật số và việc bảo tồn linh hồn rực lửa của các khán đài.

Dù các hình chiếu 3D có lộng lẫy đến đâu, như Dan Meis đã khẳng định, sự khao khát được hiện diện thực tế tại sân vận động để chia sẻ cảm xúc tập thể sẽ không bao giờ thay đổi.