Lịch sử đội tuyển CH Ireland: Từ thế hệ vàng đến giấc mơ Wo…

Dưới đây là các mốc thời gian quan trọng trong lịch sử phát triển của Đội tuyển bóng đá quốc gia Cộng hòa Ireland, từ những ngày đầu thành lập trong bối cảnh chia tách chính trị, qua "Thế hệ Vàng" thập niên 90, đến cuộc đua giành vé World Cup 2026 gần đây nhất.

Giai đoạn hình thành và tranh chấp tên gọi (1920s – 1950s)

Bóng đá tại Ireland ban đầu được quản lý bởi một cơ quan duy nhất là Hiệp hội bóng đá Ireland (IFA), có trụ sở tại Belfast. Tuy nhiên, sau những biến động chính trị dẫn đến việc chia cắt Ireland vào năm 1920, một tổ chức mới tại Dublin là Hiệp hội bóng đá Nhà nước Tự do Ireland (FAIFS) đã tách khỏi IFA vào năm 1921 để quản lý bóng đá tại khu vực phía Nam (sau này là Cộng hòa Ireland).

Đội tuyển Nhà nước Tự do Ireland ra mắt quốc tế tại Thế vận hội Mùa hè 1924, đánh bại Bulgaria 1-0 trước khi dừng bước ở tứ kết trước Hà Lan. Trận đấu chính thức đầu tiên (sau khi Olympic bị hạ cấp) được ghi nhận là trận thua 0-3 trước Ý vào năm 1926.

Từ năm 1936 đến 1950, cả FAI (phía Nam) và IFA (phía Bắc) đều gọi đội tuyển của mình là "Ireland" và đều tuyên bố quyền triệu tập cầu thủ từ toàn bộ hòn đảo. Điều này dẫn đến tình trạng có ít nhất 38 cầu thủ từng thi đấu cho cả hai đội tuyển quốc gia.

Sự việc lên đến đỉnh điểm tại vòng loại World Cup 1950 khi cả hai đội cùng tham dự. FIFA đã phải can thiệp, quy định rằng đội của FAI sẽ mang tên Cộng hòa Ireland (Republic of Ireland), còn đội của IFA sẽ mang tên Bắc Ireland (Northern Ireland).

Một cột mốc lịch sử trong giai đoạn này là chiến thắng 2-0 trước Anh tại Goodison Park năm 1949. Cộng hòa Ireland trở thành đội bóng đầu tiên bên ngoài Vương quốc Anh đánh bại tuyển Anh ngay trên sân khách.

Thế hệ Vàng dưới thời Jack Charlton (1986 – 1995)

Sau nhiều thập kỷ không vượt qua được vòng loại các giải đấu lớn, việc bổ nhiệm HLV người Anh Jack Charlton vào năm 1986 đã thay đổi hoàn toàn lịch sử bóng đá nước này.

Tại EURO 1988, giải đấu lớn đầu tiên tham dự, Ireland đã gây chấn động châu Âu khi đánh bại tuyển Anh 1-0 nhờ cú đánh đầu của Ray Houghton. Dù bị loại sau vòng bảng, họ đã để lại ấn tượng mạnh mẽ.

Đỉnh cao của kỷ nguyên này là World Cup 1990 tại Ý. Ireland lọt vào tứ kết sau khi đánh bại Romania trên chấm luân lưu. Họ chỉ chịu thua đội chủ nhà Ý 0-1 tại tứ kết.

Tại World Cup 1994 trên đất Mỹ, Ireland tiếp tục gây tiếng vang khi đánh bại Ý 1-0 trong trận mở màn (phục thù cho thất bại 4 năm trước). Đội lọt vào vòng 16 đội và để thua Hà Lan 0-2.

Giai đoạn này ghi dấu ấn của những huyền thoại như Paul McGrath, Packie Bonner, Niall Quinn, Roy Keane và Denis Irwin.

Thời kỳ hậu Thế hệ Vàng và Biến cố Saipan (1996 – 2007)

Sau khi lỡ hẹn với World Cup 1998 và EURO 2000 qua các loạt trận play-off đầy tiếc nuối, Ireland dưới sự dẫn dắt của Mick McCarthy đã giành vé đến World Cup 2002.

Tuy nhiên, chiến dịch này bị lu mờ bởi sự cố "Saipan" nổi tiếng: Đội trưởng Roy Keane bị trục xuất khỏi đội tuyển sau cuộc cãi vã công khai với HLV McCarthy về điều kiện tập luyện. Mặc dù thiếu vắng ngôi sao số một, Ireland vẫn thi đấu kiên cường, cầm hòa Đức và Cameroon, đánh bại Ả Rập Xê Út để vào vòng 1/8. Họ chỉ chịu thua Tây Ban Nha trên chấm luân lưu sau khi Robbie Keane gỡ hòa ở những phút cuối.

Sau World Cup 2002, Ireland bước vào giai đoạn sa sút dưới thời các HLV Brian Kerr và Steve Staunton. Đáng chú ý là thất bại tủi hổ 2-5 trước Đảo Síp tại vòng loại EURO 2008, một trong những trận thua tồi tệ nhất lịch sử đội bóng.

Kỷ nguyên Trapattoni và Martin O'Neill (2008 – 2019)

HLV danh tiếng người Ý Giovanni Trapattoni tiếp quản đội năm 2008. Ông đưa Ireland đến rất gần World Cup 2010 nhưng bị loại oan uổng trong trận play-off gặp Pháp. Thierry Henry đã dùng tay chơi bóng kiến tạo cho William Gallas ghi bàn quyết định trong hiệp phụ, một sự kiện gây phẫn nộ toàn cầu.

Trapattoni sau đó đưa Ireland dự EURO 2012, nhưng đội thua cả 3 trận vòng bảng.

Martin O'Neill cùng trợ lý Roy Keane lên nắm quyền và đưa đội tuyển đến EURO 2016. Tại đây, Ireland đã có chiến thắng lịch sử 1-0 trước Ý nhờ bàn thắng của Robbie Brady, giúp họ lọt vào vòng 1/8 (thua Pháp 1-2).

Tuy nhiên, thất bại nặng nề 1-5 trước Đan Mạch trong trận play-off World Cup 2018 và thành tích kém cỏi tại UEFA Nations League đã dẫn đến sự ra đi của bộ đôi O'Neill - Keane vào cuối năm 2018.

Giai đoạn gần đây: Từ Kenny đến Hallgrimsson (2020 – Nay)

Stephen Kenny được bổ nhiệm với kỳ vọng trẻ hóa đội hình và thay đổi lối chơi. Dù giới thiệu nhiều gương mặt trẻ, triều đại của ông bị đánh giá là thất bại về mặt thành tích khi không giành được vé dự World Cup 2022 hay EURO 2024. Kenny rời ghế HLV vào cuối năm 2023.

Tháng 7/2024, FAI bổ nhiệm Heimir Hallgrimsson làm HLV trưởng. Chiến dịch vòng loại World Cup 2026 của Ireland bắt đầu đầy biến động vào tháng 9/2025 với trận hòa Hungary và trận thua sốc trước Armenia.

Tuy nhiên, đội tuyển đã hồi sinh ngoạn mục vào tháng 11/2025. Ireland đánh bại Bồ Đào Nha 2-0 và sau đó thắng kịch tính Hungary 3-2 trên sân khách nhờ cú hat-trick của Troy Parrott (bao gồm bàn thắng quyết định ở phút 96). Kết quả này giúp Ireland giành suất đá play-off tranh vé vớt World Cup 2026, thắp lại hy vọng trở lại sân chơi lớn nhất hành tinh.

Sân vận động và cơ sở vật chất

Trong phần lớn lịch sử hiện đại, sân nhà của đội tuyển là Lansdowne Road. Năm 2007, sân này bị phá dỡ để xây dựng sân mới. Năm 2010, Aviva Stadium (sức chứa 51.700 chỗ ngồi) chính thức khánh thành và trở thành sân nhà của đội tuyển quốc gia từ đó đến nay.

Trong giai đoạn xây dựng Aviva Stadium (2007-2009), đội tuyển thi đấu tại Croke Park – thánh địa của Hiệp hội Thể thao Gaelic (GAA). Đây là một sự kiện lịch sử vì GAA vốn có quy định cấm chơi các môn thể thao "nước ngoài" (như bóng đá) trên sân của họ, nhưng quy định đã được nới lỏng tạm thời.

Màu áo và huy hiệu

Trang phục truyền thống của Cộng hòa Ireland là áo xanh lá cây, quần trắng và tất xanh lá. Trang phục sân khách thường là màu trắng hoặc cam.

Umbro là nhà cung cấp lâu năm (từ 1994), gián đoạn bởi New Balance (2017-2020). Từ năm 2023, Castore trở thành nhà cung cấp trang phục thi đấu.

Vấn đề quốc tịch và cầu thủ gốc nước ngoài

Cộng hòa Ireland nổi tiếng với chính sách triệu tập các cầu thủ sinh ra tại Anh hoặc Scotland nhưng có gốc gác Ireland (thông qua cha mẹ hoặc ông bà). Những cái tên như Mark Lawrenson, John Aldridge, Tony Cascarino (Anh) hay Ray Houghton (Scotland) là trụ cột của thế hệ vàng.

Gần đây, tranh cãi nảy sinh xung quanh việc các cầu thủ sinh ra tại Bắc Ireland (như Darron Gibson, James McClean) lựa chọn khoác áo Cộng hòa Ireland thay vì Bắc Ireland. Theo Thỏa thuận Thứ Sáu Tuần Thánh, người dân Bắc Ireland có quyền giữ quốc tịch Ireland và FIFA cho phép họ thi đấu cho đội tuyển Cộng hòa Ireland nếu chưa đá trận chính thức nào cho Bắc Ireland.

Hồ sơ đội bóng