Lịch sử đội tuyển Gabon: "Báo đen" và giấc mơ World Cup còn dang dở
BongDa.com.vnĐược mệnh danh là “Những chú Báo đen”, đội tuyển Gabon là thế lực đáng gờm của bóng đá Trung Phi. Dù chưa thể chạm tay vào giấc mơ World Cup, họ vẫn ghi dấu ấn đậm nét tại đấu trường châu lục nhờ những ngôi sao đẳng cấp như Pierre-Emerick Aubameyang, tạo nên một lịch sử phát triển giàu bản sắc và đầy biến động.
Đội tuyển bóng đá quốc gia Gabon (Les Panthères) là một thế lực đáng nể tại khu vực Trung Phi. Dù chưa từng góp mặt tại vòng chung kết World Cup, Gabon đã khẳng định vị thế của mình qua các kỳ Cúp bóng đá châu Phi (AFCON) và sản sinh ra những tài năng đẳng cấp thế giới. Bài viết này cung cấp hồ sơ toàn diện về lịch sử, những thăng trầm và các cột mốc quan trọng của bóng đá Gabon từ ngày đầu thành lập đến nay.
| Mốc thời gian | Sự kiện diễn ra |
| 13/04/1960 | Thi đấu trận quốc tế đầu tiên, thua Thượng Volta 4-5 tại Madagascar. |
| 1962 | Liên đoàn bóng đá Gabon (FEGAFOOT) thành lập; giành chiến thắng đầu tiên trước Congo (3-1). |
| 1967 | Chính thức trở thành thành viên của Liên đoàn bóng đá châu Phi (CAF). |
| 1985 & 1988 | Vô địch Cúp UDEAC (Giải vô địch các quốc gia Trung Phi). |
| 1994 | Lần đầu tiên vượt qua vòng loại và tham dự Vòng chung kết AFCON tại Tunisia. |
| 1996 | Lọt vào Tứ kết AFCON tại Nam Phi, thành tích tốt nhất lịch sử đội tuyển. |
| 1999 | Vô địch Cúp UNIFAC, khẳng định vị thế tại khu vực Trung Phi. |
| 2012 | Đồng chủ nhà AFCON; lọt vào Tứ kết nhưng thua Mali trên chấm luân lưu. |
| 2017 | Đăng cai AFCON lần thứ hai nhưng bị loại ngay từ vòng bảng. |
| 2021 | Lọt vào vòng 16 đội AFCON, thua Burkina Faso sau loạt sút luân lưu. |
| 12/2025 | Thua cả 3 trận vòng bảng tại AFCON 2025 diễn ra ở Morocco. |
| 01/2026 | Chính phủ đình chỉ đội tuyển, sa thải HLV và cấm thi đấu Aubameyang cùng Ecuele Manga. |
1. Hồ sơ đội tuyển
Tên đầy đủ: Đội tuyển bóng đá quốc gia Gabon (Équipe de football du Gabon)
Biệt danh: Les Panthères (Những chú Báo đen)
Hiệp hội quản lý: Liên đoàn bóng đá Gabon (FEGAFOOT)
Liên đoàn châu lục: CAF (Châu Phi) - UNIFFAC (Trung Phi)
Mã FIFA: GAB
Sân nhà: Sân vận động Angondjé (Stade de l'Amitié)
HLV trưởng: Đang trống (tính đến tháng 1/2026)
Cầu thủ khoác áo nhiều nhất: Bruno Ecuele Manga (118 lần)
Cầu thủ ghi nhiều bàn nhất: Pierre-Emerick Aubameyang (40 bàn)
Thứ hạng FIFA cao nhất: 30 (Tháng 7/2009)
Thành tích tốt nhất tại AFCON: Tứ kết (1996, 2012)
2. Lịch sử hình thành và phát triển
Giai đoạn sơ khai: Thập niên 1960
Bóng đá Gabon bắt đầu hành trình quốc tế vào ngày 13 tháng 4 năm 1960, ngay trước khi quốc gia này chính thức giành độc lập hoàn toàn từ Pháp. Trận đấu đầu tiên diễn ra tại Đại hội Thể thao Hữu nghị (Jeux de l'Amitié) ở Madagascar, nơi Gabon để thua Thượng Volta (nay là Burkina Faso) với tỷ số 4-5 dù đã dẫn trước trong hiệp một.
Năm 1962, Liên đoàn bóng đá Gabon (FEGAFOOT) chính thức được thành lập để quản lý và phát triển nền bóng đá nước nhà. Chiến thắng đầu tiên của đội tuyển đến vào ngày 14 tháng 7 năm 1962 trước Congo với tỷ số 3-1 ngay trên sân nhà.
Một cột mốc đáng chú ý trong giai đoạn này là sự kiện năm 1964. Gabon cùng hàng loạt quốc gia châu Phi khác đã rút lui khỏi vòng loại World Cup 1966 để phản đối quyết định của FIFA khi chỉ trao một suất dự vòng chung kết duy nhất cho cả ba châu lục: Phi, Á và Đại Dương. Đến năm 1967, Gabon chính thức trở thành thành viên của Liên đoàn bóng đá châu Phi (CAF).
Giai đoạn 1970 – 1980: Những bước đi gập ghềnh
Trong hai thập kỷ này, bóng đá Gabon gặp nhiều khó khăn trong việc khẳng định vị thế. Họ thường xuyên rút lui hoặc không vượt qua được vòng loại các giải đấu lớn.
Vòng loại World Cup: Sau sự kiện tẩy chay năm 1966, Gabon tiếp tục rút lui khỏi vòng loại World Cup 1974.
Thế vận hội: Tại vòng loại Olympic 1972, Gabon thua Cameroon ở lượt đi và không đến dự trận lượt về, dẫn đến việc bị loại trong tai tiếng.
Dấu ấn khu vực: Điểm sáng hiếm hoi là chức vô địch Cúp UDEAC (Giải vô địch các quốc gia Trung Phi) vào năm 1985 và 1988, đánh dấu sự thống trị bước đầu ở cấp độ tiểu vùng.
Giai đoạn 1990 – 2000: Vươn ra biển lớn
Thập niên 90 đánh dấu sự chuyển mình mạnh mẽ của "Những chú Báo đen".
Lần đầu dự AFCON (1994): Gabon lần đầu tiên vượt qua vòng loại để góp mặt tại Cúp bóng đá châu Phi tổ chức tại Tunisia. Dù bị loại ở vòng bảng, đây là bước đệm quan trọng.
Kỳ tích 1996: Tại giải đấu tổ chức ở Nam Phi, Gabon đã gây bất ngờ lớn khi lọt vào tới Tứ kết, chỉ chịu thua trên chấm luân lưu trước Tunisia. Đây vẫn được coi là một trong những thành tích tốt nhất lịch sử đội tuyển.
Vô địch UNIFAC 1999: Gabon khẳng định vị thế số 1 khu vực Trung Phi bằng chức vô địch UNIFAC Cup.
Giai đoạn 2010 – 2020: Kỷ nguyên vàng và "Hiệu ứng" Aubameyang
Đây là giai đoạn bóng đá Gabon sở hữu thế hệ cầu thủ tài năng nhất lịch sử, dẫn đầu là Pierre-Emerick Aubameyang.
AFCON 2012 (Đồng chủ nhà): Gabon cùng Guinea Xích đạo đăng cai giải đấu. Với lợi thế sân nhà và phong độ chói sáng của Aubameyang, đội tuyển toàn thắng vòng bảng (đánh bại cả Morocco và Tunisia). Tuy nhiên, họ dừng bước đau đớn tại Tứ kết sau loạt sút luân lưu trước Mali.
Vòng loại World Cup 2014: Gabon tiến rất gần đến tấm vé play-off nhưng thất bại ở giai đoạn cuối cùng vòng bảng trước Burkina Faso.
AFCON 2017 (Chủ nhà): Gabon một lần nữa đăng cai giải đấu châu lục. Tuy nhiên, kỳ giải này là một nỗi thất vọng lớn khi đội chủ nhà bị loại ngay từ vòng bảng sau 3 trận hòa liên tiếp (trong đó có trận hòa 0-0 trước Cameroon).
3. Khủng hoảng gần đây (2020 – 2026)
Giai đoạn đầu thập niên 2020 chứng kiến nhiều biến động lớn cả trong và ngoài sân cỏ của bóng đá Gabon.
AFCON 2021: Đội tuyển lọt vào vòng 16 đội nhưng để thua Burkina Faso trên chấm luân lưu sau trận hòa 1-1 kịch tính.
Thảm họa AFCON 2025: Đây là một trong những chương đen tối nhất lịch sử. Tại giải đấu diễn ra ở Morocco (tháng 12/2025), Gabon thua cả 3 trận vòng bảng trước Cameroon (0-1), Mozambique (2-3) và Bờ Biển Ngà (2-3).
Hệ quả nghiêm trọng: Ngay sau thất bại tại AFCON 2025, chính phủ Gabon đã có động thái chưa từng có tiền lệ. Bộ trưởng Thể thao Mamboula tuyên bố đình chỉ hoạt động của đội tuyển quốc gia, sa thải HLV trưởng Thierry Mouyouma. Đặc biệt, hai công thần là đội trưởng Bruno Ecuele Manga và tiền đạo ngôi sao Pierre-Emerick Aubameyang bị cấm thi đấu, đánh dấu sự kết thúc buồn bã cho một kỷ nguyên.
4. Biểu tượng và huyền thoại
Pierre-Emerick Aubameyang
Không thể nói về bóng đá Gabon mà không nhắc đến Aubameyang. Anh là cầu thủ đẳng cấp thế giới thực thụ đầu tiên của quốc gia này. Với 40 bàn thắng sau 83 lần ra sân (tính đến cuối năm 2025), anh giữ kỷ lục ghi bàn mọi thời đại. Tốc độ, kỹ thuật và khả năng săn bàn của Aubameyang đã đưa tên tuổi Gabon lên bản đồ bóng đá toàn cầu.
Bruno Ecuele Manga
Là "hòn đá tảng" nơi hàng phòng ngự, Ecuele Manga giữ kỷ lục số lần khoác áo đội tuyển quốc gia (118 lần). Sự bền bỉ và khả năng lãnh đạo của anh là chỗ dựa tinh thần cho các thế hệ cầu thủ trẻ trong suốt gần hai thập kỷ (2006–2025).
Daniel Cousin
Trước thời Aubameyang, Daniel Cousin là niềm hy vọng số một. Tiền đạo từng thi đấu tại Premier League này không chỉ là chân sút chủ lực trong những năm 2000 mà sau này còn trở thành HLV trưởng đội tuyển (2018-2019).
5. Sân vận động và màu áo
Sân nhà: Sân vận động Angondjé (còn gọi là Stade de l'Amitié) tại thủ đô Libreville là thánh địa của đội tuyển. Sân được khánh thành vào năm 2011 do Trung Quốc xây tặng để phục vụ AFCON 2012, với sức chứa khoảng 40.000 chỗ ngồi.
Màu sắc: Trang phục truyền thống của Gabon lấy cảm hứng từ quốc kỳ với màu vàng chủ đạo (tượng trưng cho mặt trời và xích đạo), quần xanh dương (biển cả) và tất xanh lá (rừng rậm).
Nhà tài trợ: Trong lịch sử, Gabon từng hợp tác với các hãng như Airness (Pháp), Puma (Đức), Kappa (Ý). Từ năm 2024, đội tuyển quay lại sử dụng trang phục của Puma.
6. Định hướng tương lai
Tính đến đầu năm 2026, bóng đá Gabon đang đứng trước ngã ba đường. Sự kiện đình chỉ đội tuyển sau thất bại tại AFCON 2025 đã để lại một khoảng trống lớn. Với việc các trụ cột như Aubameyang hay Ecuele Manga đã ở bên kia sườn dốc hoặc bị cấm thi đấu, Gabon buộc phải thực hiện một cuộc "đại phẫu" toàn diện.
Tương lai của "Những chú Báo đen" sẽ phụ thuộc vào việc xây dựng lại từ nền móng, với những cái tên trẻ như Shavy Babicka, Jim Allevinah hay Denis Bouanga. Mục tiêu trước mắt sẽ là ổn định lại bộ máy tổ chức FEGAFOOT và tìm kiếm hướng đi mới để quay lại đấu trường quốc tế, đặc biệt là chiến dịch vòng loại World Cup 2026 vẫn đang dang dở.
Nếu muốn tìm hiểu hơn về Cúp bóng đá châu Phi, độc giả có thể tham khảo bài viết Lịch sử Cúp Bóng đá châu Phi (AFCON): Hành trình hơn sáu thập kỷ thống nhất lục địa đen.
