Lịch sử của đội bóng Shakhtar Donetsk

FC Shakhtar Donetsk không đơn thuần là một trong hai câu lạc bộ thành công nhất lịch sử bóng đá Ukraina độc lập, mà còn là biểu tượng của sự kiên cường vùng Donbas. Từ một đội bóng đại diện cho giai cấp công nhân mỏ, Shakhtar đã vươn mình trở thành nhà vô địch UEFA Cup và duy trì vị thế thống trị ngay cả khi phải thi đấu xa nhà do ảnh hưởng của chiến tranh.

Giai đoạn hình thành và những năm đầu (1936–1960)

Nguồn gốc tên gọi và sự ra đời

Câu lạc bộ được thành lập dựa trên quyết định của Hội đồng Thể dục Thể thao Liên bang Xô Viết vào ngày 3 tháng 4 năm 1936. Ban đầu, đội bóng mang tên Stakhanovets. Cái tên này bắt nguồn từ phong trào Stakhanov – một phong trào thi đua sản xuất nổi tiếng tại Liên Xô, được đặt theo tên của Aleksei Stakhanov, một thợ mỏ huyền thoại tại vùng Donbas.

Đội hình đầu tiên được xây dựng dựa trên nòng cốt là các cầu thủ từ hai đội bóng địa phương: Dynamo Horlivka và Dynamo Stalino. Trận đấu đầu tiên của Stakhanovets diễn ra vào ngày 12 tháng 5 năm 1936 trong khuôn khổ Cúp CHXHCN Xô Viết Ukraina, thất bại 2-3 trước Dynamo Odessa.

Đến tháng 7 năm 1946, sau Thế chiến thứ hai, Hội thể thao Stakhanovets đổi tên thành Shakhtyor (tiếng Nga) hay Shakhtar (tiếng Ukraina), có nghĩa là "Thợ mỏ" – những người làm việc trong các hầm lò dưới lòng đất. Đây là cái tên gắn liền với bản sắc của câu lạc bộ cho đến tận ngày nay.

Những bước đi đầu tiên

Mặc dù khởi đầu khó khăn với các thất bại đậm (như trận thua 1-4 trước Dynamo Kazan trong trận ra quân giải Vô địch Liên bang), ban lãnh đạo CLB đã có những chiến lược tuyển chọn nhân sự hợp lý, giúp đội bóng dần bắt kịp trình độ đỉnh cao vào cuối những năm 1930.

Chiến tranh Vệ quốc vĩ đại (1941–1945) đã làm gián đoạn sự phát triển của bóng đá. Nhiều cầu thủ Shakhtar đã ra mặt trận và hy sinh, bao gồm Ivan Ustinov, Ivan Putyatov và Volodymyr Shkurov. Khi bóng đá trở lại vào năm 1945, đội hình trước chiến tranh chỉ còn lại ba người: Georgiy Bikezin, Mykola Kuznetsov và Petro Yurchenko.

Năm 1951, Shakhtar đạt được thành công đáng kể đầu tiên khi giành vị trí thứ ba tại Giải vô địch Liên Xô. Tiền đạo Aleksandr Ponomarev là nhân tố nổi bật nhất trong giai đoạn này. Tuy nhiên, sự thiếu ổn định đã khiến đội bóng xuống hạng ngay sau đó vào năm 1952, trước khi Ponomarev (lúc này chuyển sang làm HLV) đưa đội trở lại hạng đấu cao nhất vào năm 1954.

Kỷ nguyên Xô Viết: "Đội bóng của những chiếc Cúp" (1960–1991)

Trong thập niên 1960 và 1970, Shakhtar Donetsk nổi lên như một đội bóng chuyên đấu cúp đầy khó chịu tại Liên Xô.

Những chiếc cúp đầu tiên

Dưới sự dẫn dắt của huấn luyện viên Oleg Oshenkov, Shakhtar đã ba lần lọt vào chung kết Cúp Quốc gia Liên Xô và giành chiến thắng hai lần liên tiếp vào các năm 1961 và 1962. Biệt danh "The Cup Team" (Đội bóng đấu Cúp) ra đời từ đây.

Thập niên 70-80 và huyền thoại Vitaliy Starukhin

Giai đoạn thành công rực rỡ nhất trong kỷ nguyên Xô Viết diễn ra từ giữa thập niên 1970 đến đầu thập niên 1980.

Năm 1975: Dưới sự dẫn dắt của Vladimir Salkov, Shakhtar giành Á quân giải Vô địch Liên Xô và lần đầu tiên giành quyền tham dự cúp châu Âu.

Năm 1979: Đội bóng tiếp tục về nhì tại giải VĐQG. Đội trưởng, tiền đạo Vitaliy Starukhin, trở thành Vua phá lưới với 26 bàn thắng và được bình chọn là Cầu thủ xuất sắc nhất năm của Liên Xô. Starukhin được xem là cầu thủ vĩ đại nhất lịch sử Shakhtar trong mắt nhiều người hâm mộ lâu năm.

Trong thập niên 80, Shakhtar tiếp tục bổ sung vào phòng truyền thống hai chức vô địch Cúp Quốc gia Liên Xô (1980, 1983) và một Siêu cúp Liên Xô (1983) sau khi đánh bại Dnipro Dnipropetrovsk.

Kỷ nguyên Độc lập và sự trỗi dậy của Đế chế Akhmetov (1991–2004)

Sau khi Liên Xô tan rã, Shakhtar Donetsk trở thành một trong những đội bóng hàng đầu tại giải Vô địch Quốc gia Ukraina mới thành lập. Tuy nhiên, những năm đầu thập niên 90, họ vẫn lép vế trước sự thống trị của Dynamo Kyiv.

Bước ngoặt lịch sử: Rinat Akhmetov

Tháng 10 năm 1995, một vụ đánh bom ám sát ngay tại sân vận động đã cướp đi sinh mạng của chủ tịch CLB Akhat Bragin. Năm 1996, Rinat Akhmetov tiếp quản vị trí chủ tịch và bắt đầu đầu tư mạnh mẽ, thay đổi hoàn toàn vận mệnh của đội bóng.

Dưới triều đại của Akhmetov, Shakhtar không còn hài lòng với vị trí "kẻ về nhì". Học viện bóng đá được thành lập năm 1999, cơ sở vật chất được nâng cấp toàn diện.

Chức vô địch Ukraina đầu tiên (2002)

Mùa giải 2001/02 đánh dấu cột mốc lịch sử khi Shakhtar, dưới sự dẫn dắt của HLV Nevio Scala, lần đầu tiên giành chức Vô địch Quốc gia Ukraina, chấm dứt sự thống trị của Dynamo Kyiv với khoảng cách chỉ 1 điểm. Đội trưởng Anatoliy Tymoshchuk nổi lên như một thủ lĩnh tinh thần và là ngôi sao sáng nhất của bóng đá Ukraina thời điểm đó.

Kỷ nguyên Mircea Lucescu: Samba trên đất mỏ (2004–2016)

Năm 2004, chiến lược gia người Romania Mircea Lucescu được bổ nhiệm, mở ra chương thành công nhất trong lịch sử CLB.

Chiến lược "Brazil hóa"

Lucescu đã xây dựng một triết lý chuyển nhượng độc đáo và hiệu quả: Hàng công là sân khấu của những tài năng trẻ đến từ Brazil, trong khi hàng thủ được đảm bảo bởi các cầu thủ Ukraina chắc chắn. Sự kết hợp này biến Shakhtar thành "CLB Brazil nhất tại Châu Âu". 

Những cái tên như Fernandinho, Willian, Jadson, Luiz Adriano, Douglas Costa và Alex Teixeira đã thành danh tại đây, trước khi tỏa sáng rực rỡ ở các giải đấu lớn nhất thế giới.

Đỉnh cao Châu Âu: UEFA Cup 2009

Thành tựu vĩ đại nhất đến vào năm 2009. Shakhtar Donetsk trở thành câu lạc bộ Ukraina đầu tiên trong kỷ nguyên độc lập giành được danh hiệu châu Âu. Trong trận chung kết UEFA Cup (tiền thân của Europa League) tại Istanbul, họ đã đánh bại Werder Bremen với tỷ số 2-1 nhờ các bàn thắng của Luiz Adriano và Jadson.

Thống trị quốc nội

Dưới thời Lucescu, Shakhtar trở thành thế lực tuyệt đối tại Ukraina. Họ liên tiếp giành các chức vô địch Premier League (2005, 2006, 2008, 2010, 2011, 2012, 2013, 2014) và thường xuyên góp mặt tại vòng bảng UEFA Champions League. Mùa giải 2010/11, họ lọt vào tới Tứ kết Champions League, thành tích tốt nhất trong lịch sử CLB tại đấu trường này.

Chiến tranh Donbas và cuộc sống lưu vong (2014–Nay)

Rời xa mái nhà Donbas Arena

Năm 2014, cuộc chiến tranh tại vùng Donbas bùng nổ đã buộc Shakhtar phải rời bỏ thành phố Donetsk và sân vận động hiện đại bậc nhất Đông Âu – Donbas Arena. Đây là một bi kịch lớn đối với đội bóng và người hâm mộ.

Kể từ đó, Shakhtar trở thành đội bóng "không nhà", buộc phải thi đấu và tập luyện tại nhiều địa điểm khác nhau:

2014–2016: Thi đấu tại Arena Lviv (Lviv), cách nhà hơn 1.000 km.

2017–2020: Chuyển sang sân Metalist tại Kharkiv.

2020–2022: Thi đấu tại NSC Olimpiyskyi ở thủ đô Kyiv.

Sau 2022 (do Nga xâm lược Ukraina): Các trận đấu cúp Châu Âu phải tổ chức tại Ba Lan (Warsaw) và Đức (Hamburg, Gelsenkirchen).

Kiên cường trong nghịch cảnh

Bất chấp việc phải sống lưu vong, mất đi lợi thế sân nhà và nhiều trụ cột ra đi, Shakhtar vẫn duy trì vị thế số 1. Dưới thời các HLV Paulo Fonseca và sau đó là Luis Castro, đội bóng tiếp tục giành thêm nhiều chức vô địch quốc gia (2017, 2018, 2019, 2020) và lọt vào bán kết Europa League mùa giải 2019/20.

Cơ sở hạ tầng và Biểu tượng

Sân vận động Donbas Arena

Khánh thành ngày 29 tháng 8 năm 2009, Donbas Arena là niềm tự hào của Shakhtar với sức chứa hơn 50.000 chỗ ngồi và đạt tiêu chuẩn 5 sao của UEFA. Sân vận động này từng tổ chức các trận đấu tại EURO 2012. Tuy nhiên, kể từ năm 2014, sân đã bị bỏ hoang và chịu một số thiệt hại do xung đột quân sự.

Trung tâm huấn luyện Kirsha

Trước chiến tranh, trung tâm Kirsha được coi là một trong những cơ sở tập luyện hiện đại nhất châu Âu. Hiện tại, đội một và các đội trẻ phải tập luyện tại cơ sở Sviatoshyn gần Kyiv, trong khi học viện trẻ đã phải di dời sang Split (Croatia) sau cuộc xâm lược năm 2022.

Logo và Màu áo

Màu áo: Cam và Đen (tượng trưng cho ánh mặt trời và than đá).

Logo: Biểu tượng hai chiếc búa đan chéo (biểu tượng ngành khai thác mỏ) đã xuất hiện từ thập niên 60 và được cách điệu trong logo hiện đại ra mắt năm 2007, lần đầu tiên tên CLB được viết bằng tiếng Ukraina thay vì tiếng Nga.

Đối thủ kình địch

Dynamo Kyiv (Trận Derby Klasychne): Đây là trận đấu lớn nhất của bóng đá Ukraina, cuộc đối đầu giữa thủ đô và vùng mỏ, giữa truyền thống và thế lực mới nổi.

Metalurh Donetsk (Derby Donetsk): Trận đấu giữa hai đội bóng cùng thành phố, tuy nhiên Metalurh đã phá sản vào năm 2015.

Hồ sơ câu lạc bộ

Lịch sử của Shakhtar Donetsk là một câu chuyện về sự chuyển mình ngoạn mục: từ một đội bóng công nhân đại diện cho vùng mỏ than Liên Xô, vươn lên nhờ sự đầu tư mạnh mẽ để trở thành nhà vô địch châu Âu. Hơn hết, trong thập kỷ qua, Shakhtar đã trở thành biểu tượng của ý chí sinh tồn, vẫn tiếp tục chiến đấu và chiến thắng dù không thể trở về mái nhà của mình.

Để tìm hiểu thêm về CLB hàng đầu Châu Âu khác, độc giả có thể tham khảo qua bài viết: Lịch sử CLB PSV Eindhoven: Di sản bóng đèn Philips soi sáng đỉnh cao châu Âu.