Lịch sử FIFA World Cup 1962: Kỳ quan trên đống đổ nát và vũ…

Bối cảnh giành quyền đăng cai

Sau hai kỳ World Cup liên tiếp được tổ chức tại châu Âu (Thụy Sĩ 1954 và Thụy Điển 1958), các liên đoàn bóng đá thuộc khu vực châu Mỹ đã đồng loạt lên tiếng gây áp lực mạnh mẽ lên FIFA. Họ tuyên bố sẽ thực hiện một cuộc tẩy chay toàn diện nếu giải đấu năm 1962 không được đưa trở lại Nam Mỹ, tương tự như sự kiện từng xảy ra vào năm 1938.

Trong cuộc đua giành quyền đăng cai, Argentina là ứng cử viên nặng ký nhất nhờ cơ sở hạ tầng thể thao vượt trội và uy tín bóng đá lớn hơn hẳn vào thời điểm đó. Tuy nhiên, FIFA không muốn Argentina độc diễn nên đã khuyến khích Chile tham gia chạy đua.

Tại Đại hội FIFA lần thứ 30 diễn ra ở Lisbon, Bồ Đào Nha vào ngày 10 tháng 6 năm 1956, Raul Colombo – đại diện của Argentina – khép lại bài phát biểu tự tin bằng tuyên bố: "Chúng tôi có thể bắt đầu giải vô địch thế giới ngay ngày mai. Chúng tôi có tất cả."

Ngay ngày hôm sau, Carlos Dittborn, người đứng đầu Ủy ban vận động hành lang của Chile, đã phản biện bằng một bài diễn văn mang tính lịch sử. Ông đưa ra 4 luận điểm thuyết phục về sự ổn định chính trị, tính bao dung tôn giáo/sắc tộc, khí hậu thể thao và sự tích cực của Chile tại các hội nghị FIFA. Đến phút thứ 15 của bài phát biểu, Dittborn đã thốt lên câu nói bất hủ để phản pháo lại tuyên bố của Argentina:

"Porque no tenemos nada, queremos hacerlo todo" (Bởi vì không có gì, chúng tôi muốn làm tất cả).

Kết quả bỏ phiếu đầy bất ngờ khi Chile giành được 32 phiếu thuận, trong khi Argentina chỉ nhận được 10 phiếu (có 14 thành viên bỏ phiếu trắng). Chile chính thức trở thành nước chủ nhà của kỳ World Cup thứ 7.

Thảm họa thiên tai và nỗ lực tái thiết thần tốc

Thử thách lớn nhất đối với nước chủ nhà không đến từ công tác quản lý mà từ thiên nhiên. Ngày 22 tháng 5 năm 1960, Chile phải gánh chịu trận động đất Valdivia có cường độ 9.5 độ Richter – trận động đất mạnh nhất từng được ghi nhận trong lịch sử nhân loại. Thảm họa này đã cướp đi sinh mạng của hơn 50.000 người, khiến hơn 2 triệu người bị ảnh hưởng và phá hủy nghiêm trọng cơ sở hạ tầng của quốc gia này.

Trước tình hình đó, ban tổ chức buộc phải thay đổi hoàn toàn kế hoạch ban đầu:

Các thành phố dự kiến đăng cai gồm Talca, Concepción, Talcahuano và Valdivia bị hư hại nặng nề nên bị loại bỏ.

Antofagasta và Valparaíso từ chối đăng cai vì không thể tự chủ về mặt tài chính để sửa chữa sân vận động.

Viña del Mar và Arica nỗ lực tái thiết thành công các sân đấu địa phương.

Sân vận động tại Rancagua được tập đoàn đồng Braden Copper Company của Mỹ cho phép sử dụng.

Cuối cùng, giải đấu phải thu hẹp quy mô xuống chỉ còn 4 sân vận động tại 4 thành phố – số lượng địa điểm thi đấu ít nhất trong lịch sử các kỳ World Cup hiện đại (không tính kỳ World Cup 1930 diễn ra hoàn toàn tại một thành phố duy nhất). Do chính phủ phải dồn toàn lực cho việc khắc phục hậu quả thiên tai, sự hỗ trợ tài chính dành cho giải đấu ở mức tối thiểu.

Carlos Dittborn, kiến trúc sư trưởng của hành trình vượt khó này, đã qua đời vì đột quỵ chỉ một tháng trước khi giải đấu khởi tranh, không kịp chứng kiến thành quả vĩ đại của mình. Để vinh danh ông, sân vận động tại thành phố Arica đã được đặt tên là Estadio Carlos Dittborn.

Danh sách các sân vận động sử dụng tại World Cup 1962:

Estadio Nacional (Santiago): Sức chứa 66.660 chỗ ngồi (Tổ chức 10 trận).

Estadio Sausalito (Viña del Mar): Sức chứa 18.037 chỗ ngồi (Tổ chức 8 trận).

Estadio Braden Copper Co. (Rancagua): Sức chứa 18.000 chỗ ngồi (Tổ chức 7 trận).

Estadio Carlos Dittborn (Arica): Sức chứa 17.786 chỗ ngồi (Tổ chức 7 trận).

Vòng loại và các đội tuyển tham dự

Có tổng cộng 57 quốc gia đăng ký tham dự vòng loại từ tháng 8 năm 1960 đến tháng 12 năm 1961. Sau khi trừ đi các đội bỏ cuộc hoặc bị từ chối, 52 đội bóng chính thức tranh tài để chọn ra 14 cái tên lọt vào vòng chung kết cùng với chủ nhà Chile và nhà đương kim vô địch Brazil.

Kỳ World Cup 1962 ghi nhận hai đội tuyển lần đầu tiên trong lịch sử giành quyền tham dự là Colombia và Bulgaria. Các đội tuyển giàu truyền thống như Ý, Thụy Sĩ và Uruguay quay trở lại sau khi vắng mặt năm 1958, trong khi Tây Ban Nha có lần xuất hiện đầu tiên kể từ năm 1950. Đây cũng là vòng chung kết cuối cùng mà tất cả các đội bóng vượt qua vòng loại đều chỉ đến từ châu Âu hoặc châu Mỹ.

Diễn biến giải đấu: Bạo lực sân cỏ và những bước ngoặt lịch sử

Vòng bảng và luật hiệu số bàn thắng (Goal Average)

Kỳ World Cup 1962 là lần đầu tiên FIFA áp dụng luật "Hiệu số bàn thắng" (lấy tổng số bàn thắng ghi được chia cho tổng số bàn thua) để phân định thứ hạng giữa các đội bằng điểm nhau ở vòng bảng, thay vì đá trận play-off như năm 1958. Argentina trở thành nạn nhân đầu tiên của điều luật này khi bị loại ở Bảng 4, nhường tấm vé đi tiếp cho Anh dù hai đội có cùng 3 điểm.

Giải đấu này cũng chứng kiến sự suy giảm rõ rệt về mặt số lượng bàn thắng khi các chiến thuật thực dụng, thiên về phòng ngự bắt đầu lên ngôi. Tỷ lệ bàn thắng trung bình mỗi trận giảm xuống còn 2.78 – lần đầu tiên trong lịch sử World Cup chỉ số này tụt xuống dưới mức 3 bàn/trận và xu hướng này tiếp tục duy trì cho đến các kỳ đại hội sau này.

"Trận chiến Santiago" (The Battle of Santiago)

World Cup 1962 bị bóng đen bạo lực bao phủ với kỷ lục thời bấy giờ là 6 thẻ đỏ đuổi khỏi sân ngay từ vòng bảng. Đỉnh điểm của sự bạo lực là trận đấu giữa chủ nhà Chile và Ý tại bảng 2 vào ngày 2 tháng 6 năm 1962, trận đấu sau này được gọi là "Trận chiến Santiago".

Căng thẳng leo thang từ trước giải đấu khi hai phóng viên người Ý viết bài mô tả thủ đô Santiago là "một bãi rác nghèo nàn, lạc hậu, đầy rẫy tệ nạn và tội phạm". Báo chí Chile lập tức thổi bùng ngọn lửa phẫn nộ trong dư luận. Khi hai đội chạm trán, sân cỏ biến thành một sàn đấu võ đài thực sự. Cầu thủ hai bên liên tục có các hành vi triệt hạ đối phương, đấm đá bạo lực. Trọng tài người Anh Ken Aston chỉ truất quyền thi đấu 2 cầu thủ Ý, nhưng cảnh sát đã phải can thiệp vào sân tới 3 lần để vãn hồi trật tự và hộ tống đội tuyển Ý rời sân trong sự an toàn.

Kết quả vòng bảng: 

Bảng 1: Liên Xô (1) và Yugoslavia (2) đi tiếp; Uruguay và Colombia bị loại. 

Bảng 2: Tây Đức (1) và Chile (2) đi tiếp; Ý và Thụy Sĩ bị loại.

Bảng 3: Brazil (1) và Tiệp Khắc (2) đi tiếp; Mexico và Tây Ban Nha bị loại. -

Bảng 4: Hungary (1) và Anh (2) đi tiếp; Argentina và Bulgaria bị loại

Vòng loại trực tiếp và sự tỏa sáng của Garrincha

Bước vào lượt trận thứ hai vòng bảng, siêu sao Pele - người mang về chức vô địch World Cup 1958 cho Brazil - gặp chấn thương nặng trong trận hòa 0-0 trước Tiệp Khắc và phải ngồi ngoài trong phần còn lại của giải đấu. Tổn thất lớn này tưởng chừng sẽ đánh sập hy vọng bảo vệ vương miện của Seleção, nhưng đây lại là bệ phóng để "Thiên tài chân vòng kiềng" Garrincha bước vào ngôi đền của những huyền thoại vĩ đại nhất.

Tại vòng tứ kết, Garrincha lập một cú đúp giúp Brazil đánh bại Anh với tỷ số 3-1. Cùng lúc đó, chủ nhà Chile gây bất ngờ lớn khi hạ bệ nhà ĐKVĐ châu Âu – Liên Xô của thủ thành lừng danh Lev Yashin với tỷ số 2-1. Ở hai cặp đấu còn lại, Nam Tư đòi lại món nợ trước Tây Đức bằng chiến thắng tối thiểu 1-0, và Tiệp Khắc cũng vượt qua nước láng giềng Hungary với tỷ số tương tự nhờ sự xuất sắc của thủ môn Viliam Schrojf.

Trận bán kết giữa Brazil và Chile ban đầu được xếp lịch đá tại Viña del Mar, nhưng ban tổ chức đã thuyết phục FIFA chuyển về sân Estadio Nacional ở thủ đô Santiago để phục vụ làn sóng cuồng nhiệt của khán giả nhà. Trước sự chứng kiến của 76.594 cổ động viên, Garrincha tiếp tục trình diễn phong độ hủy diệt với 2 bàn thắng cùng một đường kiến tạo, giúp Brazil đánh bại Chile với tỷ số 4-2 trong một trận cầu căng thẳng đến mức chính ông và Honorino Landa bên phía Chile đều phải nhận thẻ đỏ. Ở trận bán kết còn lại, Tiệp Khắc nhẹ nhàng vượt qua Nam Tư với tỷ số 3-1 trên sân Sausalito vắng lặng (chỉ có gần 6.000 khán giả).

Chủ nhà Chile sau đó giành vị trí thứ ba chung cuộc sau chiến thắng nghẹt thở 1-0 trước Nam Tư nhờ bàn thắng ở phút 90 của Eladio Rojas. Thành tích này biến Chile thành quốc gia Nam Mỹ thứ tư trong lịch sử lọt vào top 4 đội mạnh nhất thế giới.

Trận chung kết và Ngôi sao thứ hai cho Brazil

Trận chung kết World Cup 1962 diễn ra ngày 17 tháng 6 năm 1962 trên sân vận động Estadio Nacional ở Santiago trước sự chứng kiến của hơn 68.000 khán giả. Đối thủ của Brazil là một Tiệp Khắc chơi kỷ luật và lỳ lợm. Do Garrincha được FIFA xóa án treo giò một cách hy hữu sau án thẻ đỏ ở bán kết, Brazil ra sân với đội hình mạnh nhất có thể vào lúc đó.

Diễn biến chi tiết:

Phút 15: Tiệp Khắc dội gáo nước lạnh vào nhà đương kim vô địch. Từ một đường chuyền dài vượt tuyến của Adolf Scherer, Josef Masopust băng xuống dứt điểm gọn gàng mở tỷ số 1-0 cho Tiệp Khắc.

Phút 17: Brazil nhanh chóng đưa trận đấu trở lại vạch xuất phát. Amarildo – người đóng thế Pele – tận dụng sai lầm vị trí của thủ thành Schrojf để dứt điểm ở góc hẹp quân bình tỷ số 1-1.

Phút 69: Brazil cụ thể hóa sự lấn lướt. Amarildo tiếp tục tỏa sáng với quả treo bóng chuẩn xác để Zito băng vào đánh đầu cận thành nâng tỷ số lên 2-1.

Phút 78: Dấu chấm hết cho Tiệp Khắc. Thủ môn Schrojf phạm sai lầm nghiêm trọng khi để bóng tuột khỏi tay từ một quả tạt bổng, tạo điều kiện cho Vavá chớp thời cơ ấn định chiến thắng 3-1.

Chiến thắng thuyết phục này giúp Brazil bảo vệ thành công chức vô địch thế giới. Họ trở thành đội tuyển thứ hai trong lịch sử (sau Ý năm 1934 và 1938) hai lần liên tiếp lên ngôi vương tại ngày hội bóng đá lớn nhất hành tinh. Cho đến nay, chưa có thêm bất kỳ quốc gia nào lặp lại được kỳ tích này.

Xếp hạng hồi tố của FIFA (Bản báo cáo năm 1986)

Năm 1986, FIFA ban hành một báo cáo chính thức xếp hạng lại tất cả các đội tuyển tham dự các kỳ World Cup trước đó dựa trên tiến trình vòng đấu, điểm số đạt được và chất lượng đối thủ:

Nguồn tham khảo / References

Dữ liệu lịch sử giải đấu từ trang chủ FIFA (FIFA.com)

Hồ sơ lưu trữ kết quả bóng đá thế giới RSSSF (Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation)

Tài liệu bách khoa toàn thư mở Wikipedia bản tiếng Anh (1962 FIFA World Cup)